Girişim Mezarlığı

Mezardakilerin pişman oldukları şeyler için dünyadakiler birbirini kırıp geçirmektedir. -İmam Gazali

Girişim, girişimci, inovasyon.. kulağa çok güzel gelen ifadeler.

TDK girişimciyi şöyle tanımlıyor;

Üretim için bir işe girişen, kalkışan kimse, müteşebbis. 2. Ticaret, endüstri vb. alanlarda sermaye koyarak girişimde bulunan kimse, müteşebbis.

TDK’nın özellikle belirttiği gibi bir işe girişmek için önce bir sermayenizin olması gerekiyor. Bu sermayeye sahip olduktan sonra istediğiniz işe teşebbüs edebilirsiniz. Bazılarının herhangi bir sermayesi yoktur. Bu durumlarda melek yatırımcı (!) abiler ortaya çıkar ve der ki; gel, biz sana TDK’nın da belirtmiş olduğu gerekli sermayeyi sağlayacağız. Fakat sen de bize bu girişimden %50 pay vereceksin. Tabi bu melek abiler her sermayesiz girişime bu şekilde babacan yaklaşmaz. Sadece potansiyel gördüklerine böyle babacandırlar. Ve aslında biraz da risk almış olurlar. Zira girişim tutmaz ise yatırımları boşa gitmiş olacaktır. İşte hem Türkiye’de hem de dünyada hergün yüzlerce girişim açılmakta ve yine yüzlercesi kapanmakta. Bunlardan bir dikiş tutturup yatırımcısını sevindiren sevindirmeyenlere oranla daha düşük. Türkiye de girişim noktasında adeta bir cennet. Ve gerek yatırımcıların gerekse girişimcilerin vizyonsuzluğu neticesinde adeta bir mezarlık. Ülkemiz adeta bir girişim mezarlığına dönmüş durumda. İnternetin ıssız bucaksız köşelerinde bir zamanlar büyük umutlarla başlayan girişimlerin mezarları var.

girisim_mezarligi

Geçenlerde e-Tohum sitesinde dolaşırken geçmiş yıllardaki girişim başvurularına denk geldim. 2009’a kadar giden bir girişim arşivleri var. Bunları incelerken döneminde çok rağbet görmüş, belki de büyük bir umutla başlamış girişimlerin pek çoğunun internet sayfasında yeller esiyordu ve “This domain is for sale” yazılarıyla karşılaşıyordum. Fakat bu bir ve iki tane değildi. Düzinelerce idi. Ben de bu girişim arşivlerinin birer mezara dönüşmesini ibretle izledim açıkcası. Aşağıda bu mezarlığın sakinlerini sizlerle paylaşıyorum.

Not: Bu listede sadece e-Tohum üzerinde ödül almış ve yılın girişimi seçilmiş ve daha sonra mezarlığa dönüşmüş girişimler yer almaktadır. Son 3 yılı çıkardım sadece. Daha fazla geriye gitmeye kalbim dayanmadı.

girisim_mezarligi2

2013 Girişim Mezarlığı

2013 yılında 39 e-Tohum başarılı girişiminden 17 tanesi yani %43‘ü mezarlıkta yerini almış.

tarzimon.com
stajyeri.com
abcde.com
clovergamestudios.com
iyiuygulama.com
cardgusto.com
spine
IS&SD
paraplejik.com
sofigo.com
muvizi.com

muvizi

muvizi2

cetciz.com
fashionple.com
odak.net
kidomini.com
announce4me.com
signup.likelyapp.com

2014 Girişim Mezarlığı

2014 yılında 37 e-Tohum başarılı girişiminden 14 tanesi yani %37‘si mezarlıkta yerini almış.

formhane.com.tr
bast-home.com

girisim

giftek.it
supportsoad.com
otekne.com
boutiqpress.com
govatra.com
stilkolik.com
faturafinansman.com
hoguma.com
tazelezzetler.com
guessabout.me
palwar.com
giftmeapp.com

2015 Girişim Mezarlığı

2015 yılında 33 e-Tohum başarılı girişiminden 5 tanesi yani %15‘i mezarlıkta yerini almış.

sociomonitor.com
gamelooper.com
formetre.com
richiepic.com
kahin

Mezardakilerin pişman oldukları şeyler için dünyadakiler birbirini kırıp geçirmektedir. -İmam Gazali

Making a Murderer (Bir Katil Yaratmak)

Making a Murderer ya da Türkçe adıyla Bir katil yaratmak 18 Aralık 2015’te Netflix’te yayınlanmaya başlayan 10 bölümlük bir belgesel. Netflix’in Türkiye’de yayına geçmesiyle tanıştığım enfes yapımlardan biri. Hikaye o kadar ilginç ki her bölümü ağzım açık izledim nerdeyse. 10 bölümlük ilk sezonu 2 günde bitirdim ve şimdi bu yazıyı yazıyorum. Fakat eğer henüz izlemediyseniz; bu yazıyı okumadan hatta internette bu belgeselle ilgili hiçbir yazıyı okumadan gidip izleyin. O heyecanı yaşayın. Sonra ilgili yazıları ve analizleri okursunuz.

Bir katil yaratmak (Making a Murderer)
Bir katil yaratmak (Making a Murderer)

Belgeselin 10 bölümlük ilk sezonu Steven Avery‘nin insanı hayrete düşüren gerçek hayat hikayesini işliyor. Steven Avery; Penny Beerntsten adlı bir kadına tecavüz edip öldürmekten ömür boyu hapse mahkum ediliyor ve 18 yıl sonra aslında masum olduğu anlaşılınca hapisten çıkıyor ve çıkışının hemen ertesinde Teresa Halbach isimli bir kadını yine aynı şekilde tecavüz ve öldürmekten hapse mahkum ediliyor. Belgesel 10 yıllık bir süre zarfında çekiliyor ve belgeselin yapımcıları bu süre zarfında sürekli New York ile Wisconsin arasında gidip geliyor. Belgeselin ilk bölümü Netflix’te yayınlandığı gün aynı zamanda Youtube’da da yayınlandı. Bu da televizyon tarihindeki ilklerden biridir. İlk bölümü izledikten sonra zaten aşırı meraktan diğer bölümleri de izlemek istiyor. Ben zaten öyle yaptım, ardarda izleyip 2 günde bitirdim.

Making a Murderer konusu ne?

Konu şu;

Steven Avery adında Amerikalı bir abimiz var. Wisconsin’de Manitowoc County‘de yerde yaşıyor. 1962 doğumlu. Yani şu an 54 yaşında.

Asıl suçlandığı ve sonradan masum olduğu anlaşılan cinayetten önce 2 tane sabıkası var. İlki 18 yaşında iken hırsızlıktan dolayı 10 ay hapis yatması. İkincisi ise 20 yaşındayken bir arkadaşıyla birlikte kedisinin üzerine gaz döküp yakması ve tekrar hapse girmesi. 1985 yılında yani 23 yaşındayken şerif yardımcısının eşi olan kuzenine fiziksel saldırından dolayı hakkında dava açıldı ve yine aynı yıl Penny Beerntsen adında bir kadına tecavüz edip öldürmekten tutuklandı. Ki 18 yıl hapis yattıktan sonra kendisinin suçsuz olduğu anlaşılacaktı. Kuzenine fiziksel saldırıdan dolayı 6, Penny’e tecavüz ve öldürmekten dolayı da 18 yıl hapis yattı.

2003 yılında, teknolojinin de gelişmesiyle DNA testinin sonucunda Penny’ye tecavüz edip öldüren kişinin bir başkası olduğu ortaya çıktı ve Steven serbest kaldı. Bu konu o zaman pek çok haber kanalında yayınlandı. 18 yıl boyunca masum bir insan hapis yatmıştı ve gerçek katil dışarıda elini kolunu sallayarak dolaşıyordu. Steven hapisten çıktıktan sonra Manitowoc County’ye, eski şerif Thomas Kocourek’e ve dönemin savcısı  Denis Vogel’e 36 milyon dolarlık tazminat davası açtı. 31 Ekim 2005’te yani Teresa Halbach’in kaybolduğu aynı günde eyalet senatosu Avery Bill adı verilen kanunu kabul etti. Bu kanun ilerde Steven gibi masum insanların hapis yatmasını engelleyecek bazı düzenlemeler içeriyordu.

Teresa Halbach Cinayeti

31 Ekim 2005’te fotoğrafçı Teresa Halbach Steven ile evinde buluşmak üzere sözleşmişti. Steven eski arabaları satın alıp satıyor. Aynı zamanda araba mezarlığı ya da hurdalığı gibi bir işletmesi var. Teresa bir otomobil dergisi için Steven’in işletmesindeki bir arabanın fotoğrafını çekmek için Steven’in evine geliyor. Ve aynı gün ortadan kayboluyor.

11 Kasım’da Steven Teresa’yı öldürmekten dolayı tutuklanıyor. Çünkü Steven’in odasında Teresa’nın arabasının anahtarı bulunuyor ve aynı zamanda arabada Steven’a ait kan izleri tespit ediliyor. Steven hakkında 36 milyon dolarlık tazminat davası açtığı kanun görevlilerin kendisine tuzak kurduğunu ve yine kendisini işlemediği bir suçtan dolayı hapse atmaya çalıştıklarını söylüyor. Zaten belgeseli izlediğinizde göreceksiniz, Steven her defasında yine suçsuz olduğunu söylüyor.

Mart 2006’da Steven’in 16 yaşındaki yeğeni Brendan Dassey de tutuklanıyor. Dassey savcılığa verdiği ifadede o akşam posta kutusundaki bir postayı amcası Steven’e vermek için evine gittiğini, kağıyı açtığında amcasını ter içinde gördüğünü ve amcasının kendisini içeriye davet ettiğini söylüyor. Brendan içeri girince yatakta bağlı olan Teresa’yı görüyor. Steven Brendan’a Teresa’ya tecavüz etmesini söylüyor. Brendan yapıyor ve daha sonra Teresa’yı işkence ederek öldürüp yakıyorlar.

Mart 2007’de Steven cinayetten suçlu bulunuyor. Haziran 2007’de ömür boyu hapse mahkum ediliyor ve şu an halen hapishanede yatmakta ve her fırsatta masum olduğunu söylüyor.

İşte Making a Murderer Steven’in bu ilginç hikayesini işliyor. Düşünsenize hiç işlemediğiniz bir suçtan dolayı 23 yaşında ömür boyu hapse mahkum ediliyorsunuz ve 18 yıl yatıp çıktıktan sonra tekrar farklı bir suçtan hapse atılıyorsunuz.

Belgeseli izlediğinizde telefon konuşmaları, dava süreçleri, Brendan’ın sorgusu gibi sahneler cidden sizi olayların içine çekiyor.

Konuyla ilgili internette çok ilginç senaryolar dolaşıyor ve bunlardan en benim de aklıma yatanı Steven’in abisiyle ilgili olan. Abisinin kadınları taciz ettiği ve birkaç küçük suça bulaştığı biliniyor. Teresa’yı aslında abisinin tecavüz edip öldürdüğü ve suçu Steven’in üzerine attığı iddialar arasında. Ama tabii kanıtlanmış değil. Zaten Steven halen hapiste. Bakalım ilerleyen günlerde ne olacak, çünkü belgesel ABD’de çok büyük bir etki yarattığı için davanın tekrar görüleceği söylenmekte. Bir de filmde Steven’in avukatları Dean Strang ve Jerry Buting‘i anmamak olmaz. İşlerini o kadar iyi yapıyorlar ki ağzım açık hayranlıkla izledim.

Belgeselin ilk bölümünü youtube’dan izleyebilirsiniz. Devamını da Netflix üzerinden.

https://www.youtube.com/watch?v=34M2zdLc-2U

 

Deep Web

Deep Web ya da diğer ismiyle dark web ya da darknet ya da Türkçe adıyla karanlık web; özel erişim, yazılım veya konfigürasyon ile erişilebilen karanlık ve gizli internet ağlarında barındırılan içeriğe verilen ad. Deep web’in içeriği arama motorları tarafından genelde indekslenmez.

Deep web; Tor ve I2P gibi pek çok değişik darknet’lerden meydana gelir.

2014’te yapılan bir araştırmaya göre deep web’de Tor üzerinde en fazla talep edilen, araştırılan içerik maalesef çocuk pornosu. Bununla birlikte black market denilen uyuşturucu gibi illegal içeriklerin satışının yapıldığı siteler ile botnet operasyonlarının yürütüldüğü yerler de en çok talep gören deep weeb içeriği arasında. Devlet ya da kurumsal sırları ifşa eden pek çok site de bu kapsama girer. Bitcoin tarzı siteler de deep web içeriği arasında yer alır.

Deep Web
https://www.youtube.com/watch?v=NHY3kq6uoko

Şimdi kategorik olarak deep web içeriğinin neler olabileceğini sırayla inceleyelim;

Botnet

Botnet’ler genelde komut-kontrol sunucularla çalışacak şekilde yapılandırılmış gizli servislerdir ve çok yüksek oranda trafik yaratırlar. Onları trafik yaratan sanal robotlar olarak düşünebilirsiniz. Örneğin bir siteye saldırı düzenleneceği zaman genelde botnet’ler kullanılır ve bu sanal botlar ile hedef siteye saniyede milyonlarca request/istek gönderilerek sitenin sunucularının çökmesi sağlanır. Neden? Çünkü hedefteki sunucunun saniyede 1000 tane isteği cevaplama kapasitesi vardı. Siz 1 milyon tane bot ile istek gönderince noldu? Cevab veremedi ve çöktü. Bakınız: Anonymous’un devlet sitelerine vs savaş açması. Genelde bu botlarla saldırıp siteyi geçici bir süre çalışmaz hale getirirler. Burada önemli olan nokta şu; geçici bir süre. Çünkü botnet saldırısı durunca dolayısıyla hedefteki site tekrar ayağa kalkabilecektir.

İşte deep web’de bazı pazarlarda botnet saldırıları para ile yaptırılabiliyor. Genelde bu alışverişler bitcoin adı verilen sanal para ile yapılıyor. Darknet pazarlarının vazgeçilmezi elbette bitcoin’dir. Böylece ne satan ne de alan birbirinin kimliğini bilemez, adresini öğrenemez. Alışveriş bitcoin üzerinden olduğu için merkezi bir banka’da da tutulmaz bu kayıtlar. Bankalar, polisler bu alışveriş hakkında detaylı bilgi edinemez. Gerçi edinir ama çok zorlanırlar. Bu da ayrı bir mevzu.

Darknet Pazarları

deep web nedir

Darknet pazarı ya da kriptomarket deep web’de yer alan ticari sitelere verilen addır. Bu siteler genelde Tor veya I2P gibi darknetler üzerinden çalışır. Bu black market’lerde uyuşturucu, siber silah, gerçek silah, sahte döviz, çalıntı kredi kartları, sahte belgeler, lisanssız ilaçlar ve stereoidler gibi illegal ürünlerin yanısıra diğer bazı legal ürünler satılır. 2014’te yapılan bir araştırmaya göre Tor üzerinde en popüler içerik darknet pazarları.

Pek çok darknet marketi bu işin ilklerinden olan ve daha sonra FBI tarafından kapatılan Silk Road‘ı örnek alır. Bu marketlere erişim anonimdir ve genelde Tor benzeri sistemler üzerinden olur, para birimi dijital Bitcoin’dir ve eBay benzeri geri bildirim sistemi vardır.

Deep web üzerinde e-ticaret 2006 yıllarında başladı. Fakat 1970’lerin başında Stanford ve MIT öğrencilerinin ARPANET üzerinden esrar satışını koordine ettikleri biliniyor. 1980’lerde alt.drugs ve benzeri haber gruplarında uyuşturucu ile ilgili tartışmalar dönmeye başladı fakat alış veriş site üzerinden değil bireylerin kişisel iletişimleri ile oldu. World Wide Web’in 1990’larda popüler olmasıyla birlikte illegal ürünlerin satışı geniş alanlara yayılmaya başladı. Uyuşturucu ile ilgili dönemin popüler forumlarından Hive 1997 yılında yayına başladı. Sitede sadece uyuşturucu ile ilgili tartışmalar ve yazılar yayınlanmasına karşın kamuoyunda site üzerinden yoğun bir uyuşturucu alışverişi döndüğüne dair ciddi bir kanı vardı. Hatta NBC 2001 yılında “X Files” adıyla siteyi konu alan bir televizyon yayını yaptı.

2000 yılıyla birlikte siber silah endüstrisi de hızla büyümeye başladı. Bunların başında “Doğu Avrupa Siber Silah Marketi” gelir. Bu markette en güçlü hack programları, siber saldırı uygulamaları ve cihazları satıldı.

Farmer’s Market 2006 yılında yayına başladı ve 2010 yılında Tor’a geçip tamamen anonim hale geldi. 2012 yılında ABD narkotik ekiplerinin baskınıyla sitenin sahipleri tutuklandı ve site kapatıldı. Silk Road benzeri bir site idi ve uyuşturucu satışı yapılıyordu. Silk Road’tan farkı alışverişlerin PayPal ve Western Union üzerinden olması idi. Böylece FBI tarafından izleri kolayca takip edilmişti ve 2012 yılında kapatılmıştı.

Silk Road Olayı

Tor ve Bitcoin kullanarak uyuşturucu ve illegal ürün satışı yapan sitelerin başında Silk Road (İpek Yolu) gelir. Silk Road Şubat 2011’de Dread Pirate Roberts nickname’ini kullanan Ross Ulbricht tarafından kuruldu. Haziran 2011’de Gawker site hakkında bir yazı yayınladı. Bu yazı neticesinde sitenin bilinirliği ve trafiği arttı. ABD senatörlerinden biri konuyu gündemine aldı yargıya gitti. Ekim 2013’te site FBI tarafından ele geçirildi ve kapatıldı. Silk Road’un Tor ve Bitcoin altyapısını kullanarak illegal satış yapması diğer darknet marketler için bir milat oldu ve şu an günümüzde var olan pek çok karaborsa online market ilhamını Silk Road’tan aldı. Silk Road bu piyasada adeta bir standart oluşturdu diyebiliriz. Silk Road’un kapatılması deep web ortamında satış yapan diğer market yöneticileri tarafından darknet marketlerin en sağlam reklamı olarak görüldü. Çünkü o zamana dek bu türden marketlerden haberi olmayan ama ilgi duyan insanlar bu yöne yönlenmeye başladı.

Silk  Road’un kapatılmasıyla birlikte pek çok darknet market panik ile sitelerini kapattı ve kullanıcılarının site üzerindeki sanal paralarına el koydu.

Bitcoin ile birlikte Litecoin de kabul eden Atlantis adlı black market Eylül 2013’te kapatıldı. Kullanıcılarına sitedeki sanal paralarını çekmeleri için 1 hafta süre tanındı. Ekim 2013’te Project Black Flag kapandı ve kullanıcılarının sanal paralarını çalarak gittiler. Silk Road ve Sheep Marketplace‘in kapanmasıyla Black Market Reloaded‘un popülaritesi arttı fakat Kasım 2013’te sitenin sahibi artan trafik nedeniyle yönetilemez hale geldiğini ve siteyi kapatacağını duyurdu ve kapattı. Sheep Marketplace de Silk Road’un kapanmasıyla popüler hale gelmişti. Yöneticilerinden birinin sitedeki kullanıcıların 6 milyon dolar değerindeki bitcoin’ini çalması neticesinde kapandı.

Silk Road’tan Sonrası

2013’ten sonra Silk Road benzeri siteler açılmaya başladı. Eski Silk Road yöneticileri ve Agora marketplace tarafından açılan Silk Road 2.0 bunlardan biriydi. Bu girişimler her zaman başarılı olmadı. Şubat 2014’te dönemin en popüler kara marketlerinden olan Black Market Reloaded’ı baz alan Utopia adlı bir market kuruldu. Fakat ancak 8 gün online kalabildi. Alman hukuk birimlerince site anında kapatıldı.

FBI’ın Kasım 2014’te başlattığı Operation Onymous kod adlı operasyon ile Silk Road 2.0’ın da aralarında bulunduğu 27 gizli internet sitesi ve marketine el kondu ve kapatıldı. Bu operasyonla darknet ekosistemi büyük bir darbe aldı. Eylül 2014’te Agora’nın en büyük online kara market olduğu raporlandı. Agora bir şekilde FBI baskınından yırtmıştı.

2015’te darknet market ekosistemi daha da çeşitlilik kazandı ve hem ödeme hem anonimite hem de de-merkezileşmede yeni yöntemler geliştirildi.

Mart 2015’te Evolution adlı büyük darknet pazarı yöneticileri kullanıcıların 12 milyon dolar değerindeki bitcoin’lerini çalarak ortadan kayboldu. Bu o dönemin kara market payının neredeyse yarısı idi. Evolution’un kapanmasıyla kullanıcılar Black Bank ve Agora’ya yöneldi. Darknet pazar payı %5 olan Black Bank Nisan 2015’te bakım nedeniyle kapanacağını duyurdu ve yine diğer sitelerinde yaptığı gibi kullanıcı coin’lerini çalarak ortadan kayboldu. Kullanıcıların paralarını çalıp ortadan kaybolan sitelerin artmasıyla yeni bir de-merkezi sistem arayışına girildi. OpenBazaar adlı market bu iddia ila ortaya çıktı.

Nisan 2015’te, TheRealDeal, ilk siber-silah ve uyuşturucu marketi açıldı.

31 Temmuz 2015’te Europol ile birlikte İtalyan polisi İtalyan Babylon darknet marketini ele geçirdi ve 11 bin bitcoin cüzdanı ile 1 milyon euro değerinde sanal paraya el koydu.

Ağustos 2015’te karanlık web’in en büyük pazarı Agora, sunucularında yaşanan şüpheli bazı aktivitelerden ötürü geçici bir süre kapanacağını duyurdu.

Darknet marketlere erişim

Darknet marketleri ile ilgili en büyük açık online tartışma sitesi Reddit üzerinde yer alan /r/DarkNetMarkets subreddit’idir. Bu forum bazı yasal takipler de geçirmiştir. Benzer şekilde Tor-tabanlı tartışma platformu The Hub da bunlardan biridir. Kullanıcılar genelde bu tür ortamlarda darknet üzerindeki marketlerle ilgili fikir alışverişinde bulunurlar.

Grams adlı Tor tabanlı arama motoru Darknet marketlerde login olmadan arama yapmaya imkan sağlar. Kendisi için darknet’in google’ı diyebiliriz.

DeepDotWeb dark web hakkında haber ve inceleme yapar. All Things Vice ise dinamik darknet pazarları hakkında yorumlar ve röportajlar paylaşır. DNStats darknet pazarları kıyaslamaya yarar, sitelerin erişilebilirlikleri hakkında bilgiler verir.

darknet_liste
Darknet marketlerini kıyaslayan bir tablo

Yukarıdaki araçlar sayesinde aradığı marketi bulan kullanıcı siteye üye olmak zorundadır. Genelde bu siteler referans yolu ile üye alımı yapar.

Ödemeler

Ödemeler için genelde bitcoin kullanılır. Pek çok site bitcoin multisig yöntemini kullanarak daha güvenli bir alışveriş ortamı sunar kullanıcılarına. Helix bitcoin sistemi doğrudan anonimize market ödeme entegrasonu sunar.

silk_road_ödeme_sistemi
Silk Road Ödeme Sistemi

Ödeme yapılacağı zaman alıcı gerçek para ile satın aldığı sanal parayı sitenin escrow sistemine transfer eder. Satıcı ürünü kargoya verdikten sonra siteden parasını talep eder. Alıcı ürünü aldığını siteye bildirdikten sonra site satıcıya parayı transfer eder ve kendisine de bir miktar komisyon alır.