Akıllı Sözleşmeler ile Geleneksel Sözleşmeler Arasındaki Fark


0
1 paylaşım

Sözleşmeler çok sayıda iş ve yasal çatışmanın kaynağı olduğundan genellikle küçümser bir şekilde ele alınırlar. Bununla birlikte, sözleşmeler, çoğunlukla ya iyi hazırlanmış olmadıklarından ya da gözetim sorunlarına yol açan muazzam bir iletişim eksikliğinden dolayı uyumsuzluklara ya da çatışmalara sebep olur. Dolambaçlı sözleşme ihtilaflarından kaçınmak için, avukatlar ve diğer uzmanlar, iş düzenlemelerinde devrim yaratmanın yollarını arıyorlar. Bunun temel bir örneği, temel olarak bilgisayar tarafından oluşturulan anlaşmalar olan akıllı sözleşmelerin (ingilizce ifade ile smart contracts) ortaya çıkmasıdır. Gelin hep birlikte akıllı sözleşmeler ile geleneksel sözleşmeler arasındaki fark nedir, ne değildir beraber bakalım.

Sözleşme Ne Demektir?

Bir sözleşmenin temeli, bir veya daha fazla taraf arasındaki bir anlaşmayı resmileştirmesidir. Anlaşmanın tarafları, genellikle, sözleşmede değinilen bir şey karşılığında, bir miktar eylemde bulunmayı taahhüt ederler. Genel olarak, bir taraf bir hizmet gerçekleştirir veya bir mal sağlar ve diğer taraf, mal veya hizmeti almak karşılığında ödeme yapar. Tabii ki, sözleşmeler evrimleşti ve evrimleşmeye de devam ediyor, özellikle de teknolojinin gelişi göz önüne alındığında bunu daha etkin görebiliyoruz, ancak geleneksel sözleşmelerin somun ve cıvataları hep aynı kalmıştır.

Geleneksel Sözleşmeler

Geleneksel sözleşmeler genellikle bir veya daha fazla şirketi, bir grup avukatı, birkaç müzakere turunu, ileri geri çekilme aşamalarını ve daha sonra kesinleşmiş anlaşmanın uzun süreli yönetimini içerir. Müzakerelerin ve taslak hazırlama sürecinin sonucu her zaman ilgili taraflarca imzalanmış ayrıntılı bir belgedir ve genellikle çeşitli ekler ve değişiklikler içerir.

Tabii ki, dijital çağdan önce, dosya dolaplarında saklanan bu anlaşmaların kağıt kopyaları vardı. Ancak günümüzde, çoğu sürüm şüphesiz elektronik olarak, sofistike bir sözleşme yönetim sisteminde, elektronik olarak oluşturulmakta ve saklanmaktadır.

Akıllı Sözleşmeler

Akıllı sözleşmeler öyle adlandırılmıştır, çünkü birçok teknoloji türevli çözümde olduğu gibi, bunlar bilgisayar programlamanın ürünüdür. Akıllı sözleşmelere kısaca kod parçacıkları diyebiliriz. Bunlar belirli kriterlerde belirlenmiş sözleşmeleri çalıştırırlar. Blockchain sözleşmeleri veya dijital sözleşmeler olarak da adlandırılan bu bilgisayar programları, geleneksel sözleşmeler gibi, iki taraf arasında kararlaştırılmış bir anlaşma yaratır ve yürürlüğe koyar. Fark, elbette, akıllı sözleşmelerin bilgisayar tarafından oluşturulması ve bu nedenle tarafların yükümlülüklerini açıklayan kodun kendisidir. Çoğu durumda, akıllı bir sözleşmenin tarafları, dijital olarak üretilmiş ancak bağlayıcı bir anlaşma ile bağlı, internet üzerinde birbirini tanımayan insanlardır. Amaç, geleneksel yöntemlerdeki gibi formalite ve maliyet olmadan iş düzenlemelerini kolaylaştırmaktır. Akıllı sözleşmeler özellikle Ethereum gibi blok zincir tabanlı sistemler sayesinde popüler hale gelmiştir.

Peki, akıllı sözleşmeler nedir? Akıllı sözleşmeler, bir bilgisayar kodu kullanılarak çalıştırılan ve ilgili taraflar tarafından başlatılmasının ardından herhangi bir insan girdisi olmaksızın bir ağ sistemi tarafından gerçekleştirilen ve kendi kendini yürüten sözleşmelere denir.

Akıllı bir sözleşme, bilgisayarlarla yapılan geleneksel bir sözleşmeden farklıdır. Çevrimiçi bankacılık yoluyla otomatik para transferi talimatı oluşturmak, müşteri veya banka herhangi bir zamanda anlaşmaya müdahale edebileceği, feshedilebileceği veya değiştirebileceği için akıllı bir sözleşme düzenlemesi değildir. Tersine, taraflar müdahale etmeden veya kurcalama riski olmadan, akıllı bir sözleşme yürütülür ve otonom olarak yürütülür. Buna göre, öz-icra (kendi kendine çalışması) ve sözleşme hakları ve yükümlülüklerinin özerk doğası, akıllı sözleşmeleri “akıllı” hale getiren temel unsurlardır.

Akıllı Sözleşmelerin Avantajları

Akıllı sözleşmelerin geleneksel kağıt sözleşmelerine göre bazı pratik avantajları vardır:

  • Kesinlik: Akıllı sözleşmeler bilgisayar kodları ile uygulandığından, geleneksel sözleşmelerde kullanılan belirsiz bir doğal dile yer yoktur.
  • Hız: Her türlü bilgisayar otomasyonu gibi, akıllı sözleşmeler de insan müdahalesi olmadan neredeyse anında gerçekleştirilir ve uygulanır.
  • Maliyet: Akıllı sözleşme platformunun geliştirilmesi ve uygulanması için ön maliyetler olacak olsa da, akıllı sözleşmelerin yürütülmesiyle ilişkili işletme maliyetleri düşük olacaktır. Çünkü sözleşmelerin yürütülmesi aşamasında neredeyse hiç insan katılımı olmayacaktır.

Avantajlarına rağmen, uygulamada henüz uygulamaya konan somut akıllı sözleşme çözümleri bulunmamaktadır. Bununla birlikte, girişimler ve finansal kurumlar tarafından yürütülen projeler deneysel olarak kabul edilir (örneğin, Ethereum, Corda ve dapps).

Neden Blockchain teknolojisi akıllı sözleşmeler için kullanılabilir?

Blockchain, akıllı sözleşmelerin temellerini barındırmak için ideal bir altyapı sağlayan dağıtık defter ve merkezi olmayan ağa dayalı, kriptografik olarak güvenli, kurcalamaya karşı korumalı bir zincir yapısıdır:

  • Kriptografik yapısı: Blockchain altında, yalnızca yetkili katılımcılar, benzersiz kriptografik anahtarları kullanarak geçerli işlemler girme hakkına sahiptir.
  • Kurcalamaya Karşı Korumalı Zinciri Yapısı: Blok zinciri, dağıtık defter formunu oluşturmak için veri bloklarını birlikte zincirlemek suretiyle oluşturulur. Bir veri bloğu teyit edildiği ve blok zincirine kaydedildiği zaman, işlem (ler)in kaydedildiği bu veri bloğu değiştirilemez, silinemez veya kaldırılamaz. Bu da kurcalamaya karşı ve değiştirilemez hale getirir.
  • Dağıtık Defter ve Merkezi Olmayan Mimari: Bir blockchain’de, merkezi bir yönetim organı tarafından kontrol edilen tek bir veritabanı yoktur. Bunun yerine, yeni veri girişlerinin (ör. Yeni işlemler) kaydedilmesine ilişkin kuralları blok zincir defterine düzenleyen ve uygulayan dağıtılmış bir defteri yöneten çeşitli düğümler (node) vardır. Blok zincir defteri, her biri kendi ayrı aynı muhasebecini elinde bulunduran katılımcılar arasında dağıtılır, bu da tarafların işlemlere müdahale etmeden gerçekleştirilecek her bir işlemin işlenmesi ve uygulanmasına neden olur ve ağ üzerinden yönetilir.

Merkezi olmayan özellik, blockchain teknolojisinin kurcalamaya karşı korumalı yapısıyla bağlantılı olduğunda, sistem tüm katılımcıların kabul etmediği sürece, katılımcıların veri bloklarından herhangi birini değiştiremeyeceği veya çıkaramayacağı için sistem “kilitli bir kafes” haline gelir. Buna göre, blockchain, tarafların veri bloğunu oluşturan işlemlerin işlenmesinde üçüncü taraf müdahalesine veya yolsuzluğa maruz kalma riskini ortadan kaldırır.

Akıllı sözleşmelerin olası örnekleri nelerdir?

Blockchain teknolojisinin çeşitli ortamlarda ve amaçlarla kullanılmasına ve test edilmesine olan ilgi nedeniyle, “geleneksel sözleşmelerin” sorgulandığı ve bazen de küçümsendiği bir dönemden geçiyoruz. Öte yandan, küresel finans sektörü dahil olmak üzere bazı sektörler bu teknolojiyi son derece ciddiye alıyor ve teknolojiyi otomatik online ödeme sistemlerinde geliştirmeye ve test etmeye başladı.

Akıllı sözleşmeler için blockchain teknolojisinin farklı uygulamalarını göreceğimiz açıktır. Finans piyasalarında bir hakkın satın alınması anlamına gelen opsiyonlar gibi basit türev ürünler, akıllı bir sözleşme platformu üzerinden gerçekleştirilebilecek bir işlemin bir örneği olarak kullanılabilir. Opsiyon işlemleri için akıllı sözleşme ve blok zinciri, tapu, saklama ve aracılık ile takas ve mutabakat sistemi için kayıt tutucusu olarak görev yapacaktır.

Son zamanlarda, BP ve Royal Dutch Shell’in de dahil olduğu bir konsorsiyum, enerji ticaretinin yönetimsel operasyonel risklerini ve maliyetlerini azaltmak amacıyla 2018 yılı sonuna kadar enerji emtia ticareti için blok zincir tabanlı bir dijital platform geliştireceklerini açıkladı.

Facebook Yorumları

Beğendiniz mi? Arkadaşlarınızla da paylaşın!

0
1 paylaşım

0 Yorum

Sizin de söyleyecekleriniz varsa lütfen yazın