Baskın Gen ile Çekinik Gen Arasındaki Fark

0
1977

Ortaöğretim, lise derslerinden hatırlayalım: anne ve babanızın genlerinin birer kopyası size geçer. Bu kopya genlerin herbiri farklı olabilir. Örneğin bir tanesi size mavi göz verirken, diğeri kahverengi göz verebilir.

Peki o zaman size bir soru: göze renk veren genin hem mavi hem de kahverengi versiyonlarına yani ikisine birden sahipseniz göz renginiz ne olur? Cevap: kahverengi. İşte burada baskın ve çekinik gen konsepti devreye giriyor.

Baskın demek birinin diğeri üzerine üstünlüğü, galibiyeti ve baskın olması demek. Yukarıda verdiğimiz örnekte kahverengi gen mavi gen üzerine baskın olduğundan eğer her iki gene sahipseniz gözleriniz kahverengi olur. Çünkü kahverengi göz rengi geni mavi genden daha baskındır.

Baskın ve çekinik genler ifade edilirken büyük harfler kullanılır. Baskın gen büyük harfle, çekinik gen ise küçük harfle ifade edilir. Örneğin kahverengi K, maviyi ise m ile ifade edebiliriz.

Yukarıda bahsettiğimiz gibi insanlarda her iki gen de olabilir dolayısıyla KK, Km veya kk kahverengi gözü, mm ise mavi gözü ifade eder.

Baskın Gen ile Çekinik Gen Arasındaki Fark

Yine yukarıdaki göz örneğinde verdiğimiz gibi kahverengi versiyon gözünüzün kahverengine dönmesini sağlayan bir pigmenti oluşturur fakat mavi versiyon herhangi bir pigment meydana getirmez.

Örneğin iki saç tipi geni vardır: kıvırcık ve düz. Eğer sizde kıvırcık versiyonun iki kopyası varsa kıvırcık saçlı olursunuz ve eğe düz versiyonun iki kopyası varsa düz saçlı olursunuz.

Peki eğer hem düz hem kıvırcık saç genlerinden birer kopyaya sahipseniz saçınız nasıl olur? Cevap: Dalgalı.

Baskın gen ile çekinik gen arasındaki bazı büyük farklılıkları özetlemek gerekirse;

Baskın Gen

  • Ortamda alel (birden fazla) çekinik genler olsa bile baskın gen yine de baskın gelebilir.
  • Baskın gen fenotip üzerinde etki yapabilmek için başka bir benzer alel gene ihtiyaç duymaz.
  • Baskın alel gen veya faktör efektlerini gösterebilmek için polipeptip veya enzim oluşturabilir.

Çekinik Gen

  • Çekinik gen veya faktör eğer ortamda baskın gen varsa kendisini ifade edemez ve çekinik kalır.
  • Fenotip üzerindeki etkisini ancak ortamda benzer alel genler varsa yapabilir. Örneğin: cücelik.
  • Çekinik gen veya faktör efektlerini gösterebilmek için polipeptip veya enzim tam oluşturamayabilir.

Bir baskın gen bir sonraki nesle aktarılacak özelliğe karar veren mercidir diyebiliriz. Ortamda baskın gen varsa o gene ait özellikler nesle aktarılacaktır. Ortamda sadece çekinik gen varsa o çekinik genler aktarılacaktır.

Baskınlık veya dominantlık, genetikte bir genin karşılıklı lokuslar üzerinde bulunan alellerinden hangisinin canlının karakterini (fenotipini) belirleyeceğini gösteren ilişkidir. En basit şekliyle, bir genin A ve B olmak üzere iki alelinin olduğunu düşünürsek, canlının genotipini AA, BB ve AB olmak üzere üç farklı şekilde olabilir. Eğer AA ve BB genotiplerinin fenotipleri birbirinden farklıysa ve canlı AB genotipine sahipken fenotipi AA’daki gibi oluyorsa, bu durumda A baskın, B geni ise çekiniktir. Aynı şekilde AB genotipine sahip canlının fenotipi BB’ninki gibi oluyorsa, bu durumda da B geni baskın, A geni çekiniktir.

PAYLAŞ

Sizin de söyleyecekleriniz varsa lütfen yazın