bitcoin nedir
bitcoin nedir

Bitcoin, Satoshi Nakamoto adında bilinmeyen bir kişi veya bir grup tarafından oluşturulan ve 2009’da açık kaynaklı yazılım olarak yayınlanan merkezi olmayan bir dijital para birimidir.

İşlemler herhangi bir merkezi banka veya yönetici olmadan, aracılara ihtiyaç duymadan eşler arası bitcoin ağında kullanıcıdan kullanıcıya gönderilir. İşlemler ağdaki düğümler tarafından kriptografi ile doğrulanır ve blokzincir (blockchain) adı verilen halka açık bir dağıtık deftere kaydedilir. Bitcoinler, madencilik olarak bilinen bir süreçte ödül olarak yaratılır. Bitcoin diğer para birimleri, ürünler ve hizmetler ile takas edilebilir. Cambridge Üniversitesi tarafından yapılan araştırmaya göre, 2017 yılında, herhangi bir kripto para cüzdanı kullanan 2.9 ila 5.8 milyon kullanıcı (bunların çoğu bitcoin kullanıyor) olduğu tahmin ediliyor.

Bitcoin yeni bir tür paradır. Tek bir kuruluş veya hükümet tarafından kontrol edilmeyen merkezi olmayan ilk elektronik para birimidir. Açık kaynak kodlu bir proje ve 100.000’den fazla kişi tarafından kullanılmakta. Her gün dünyanın her yerinde insanlar, aracı kurum ve kredi kartı şirketleri olmadan yüz binlerce dolarlık bitcoin ticareti yapıyor.

Tarihçesi

Doğuşu

“Bitcoin.org” alan adı 18 Ağustos 2008’de kaydedildi. 31 Ekim 2008’de Satoshi Nakamoto tarafından Bitcoin: Eşler Arası Elektronik Nakit Sistemi adlı bir makalenin bağlantısı kriptografi posta listesine gönderildi. Nakamoto, bitcoin yazılımını açık kaynak kod olarak Ocak 2009’da yayınladı. Nakamoto’nun kimliği bilinmiyor.

3 Ocak 2009’da, Nakamoto genesis bloğu olarak bilinen zincirin başlangıç ​​bloğunu çıkardığında bitcoin ağı oluşturulmuş oldu. Bu bloğun işlem günlüğüne “The Times 03/Jan/2009 Chancellor on brink of second bailout for banks” notu yerleştirildi. Bu not, The Times tarafından yayınlanan bir habere atıfta bulunur ve hem zaman damgası hem de kısmi rezerv bankacılığın neden olduğu istikrarsızlık üzerine bir gönderme olarak yorumlanmıştır.

İlk bitcoin işleminin alıcısı, 2004 yılında yeniden kullanılabilir ilk iş kanıtı sistemini (RPoW) yaratan Hal Finney idi. Finney, bitcoin yazılımını çıkış tarihinde indirdi ve 12 Ocak 2009’da Nakamoto’dan 10 bitcoin aldı. Diğer ilk bitcoin destekçileri: b-money yaratıcısı Wei Dai ve bit gold yaratıcısı Nick Szabo idi. Bitcoin kullanarak ilk ticaret 2010 yılında programcı Laszlo Hanyecz’in 10.000 bitcoin karşılığında 2 adet Papa John’s pizzasını satın almasıya gerçekleşti.

Blockchain analistleri, Nakamoto’nun ağ uyarı anahtarını ve kod deposunun kontrolünü Gavin Andresen’e verdiği 2010 yılında kaybolmadan önce yaklaşık bir milyon bitcoin çıkardığını tahmin ediyor. Andresen daha sonra Bitcoin Vakfı’nda baş geliştirici oldu.

2011-2012

Erken dönem POC (konsept kanıtlama) işlemlerinden sonra, ilk büyük bitcoin kullanıcıları Silk Road gibi kara pazarlardı. Şubat 2011’de başlayan 30 aylık varlığı boyunca Silk Road, ödeme olarak bitcoin kabul etti ve yaklaşık 214 milyon dolar değerinde 9.9 milyon bitcoin işlem gördü.

2011 yılında, bitcoin’in fiyatı 0.30$’dan başladı ve yıl içinde 5.27$’a kadar yükseldi. 8 Haziran’da fiyat 31.50 dolara yükseldi. Bir ay içinde fiyat 11$ ‘a düştü. Ertesi ay 7.80 dolara, bir ay sonra 4.77 dolara düştü.

2012 yılında, bitcoin fiyatı 5.27$ ‘den başlayarak yıl içinde 13.30$’a yükseldi. 9 Ocak’a kadar fiyat 7.38$’a yükseldi, ancak sonraki 16 gün içinde %49 oranında düşüş yaşayarak 3.80$’e düştü. Daha sonra fiyat 17 Ağustos’ta 16.41$’a yükseldi, ancak üç gün içinde %57 düşüşle 7.10$’a düştü.

Bitcoin’in gelişimini ve adaptasyonunu teşvik etmek için Eylül 2012’de Bitcoin Vakfı kuruldu.

2011-2013 yılları arasında yazılımın yeni sürümleri bitcoin.org’da yayınlandı.

Bitcoin-Qt 0.5.0 sürümü 1 Kasım 2011’de piyasaya sürüldü. Bu versiyonla Qt kullanıcı arabirimi araç setini kullanan bir kullanıcı arayüzü sunuldu. Satoshi’nin geliştirdiği ilk versiyonlarda veritabanı yönetimi için Berkeley DB kullanılıyordu. Daha sonra geliştiriciler, blockchain senkronizasyon süresini azaltmak için 0.8 sürümünde LevelDB‘ye geçtiler. Bu güncelleme 11 Mart 2013’te küçük bir blockchain çatalıyla sonuçlandı. Çatal kısa bir süre sonra çözüldü. Ağdaki node’ları IRC yoluyla besleme işlemi 0.8.2 sürümünde kullanımdan kaldırıldı. 0.9.0 sürümünden itibaren yazılım Bitcoin Core olarak yeniden adlandırıldı. Mikro ödemeleri teşvik etmek için işlem ücretleri tekrar on kat düşürüldü. Bitcoin Core ağın çalışması için OpenSSL kullanmasa da, yazılım uzaktan prosedür çağrıları için OpenSSL kullanır. Heartbleed hatasına karşı ağdaki güvenlik açığını gidermek için 0.9.1 sürümü yayınlandı.

2013-2016

2013 yılında bitcoin fiyatı 13.30$’dan başlayarak 1 Ocak 2014 itibariyle 770$’a yükseldi.

Mart 2013’te, blockchain, bitcoin yazılımının 0.8 sürümündeki bir hata nedeniyle geçici olarak farklı kurallara sahip iki bağımsız zincire ayrıldı. İki blok zinciri, her biri bölünme anından itibaren işlem geçmişinin kendi sürümüne sahip olarak altı saat boyunca eşzamanlı olarak çalıştı. Ağın çoğunluğu, blok zincirinin geriye dönük uyumlu sürümünü seçerek, bitcoin yazılımının 0.7 sürümüne indirilmesiyle normal çalışmasına döndü. Sonuç olarak, bu blok zinciri en uzun zincir haline geldi ve bitcoin yazılım sürümlerinden bağımsız olarak tüm katılımcılar tarafından kabul edildi. Bölünme sırasında Mt. Gox borsası, bitcoin çekme-yatırma işlemlerini kısa bir süre durdurdu ve bitcoin fiyatı %23 düşüş göstererek 37$’a geriledi.

ABD Mali Suçları Koruma Ağı (FinCEN), merkezi olmayan sanal para birimleri için düzenleyici yönergeler oluşturdu.

Nisan ayında, BitInstant ve Mt. Gox gibi kripto para borsaları, yetersiz kapasite nedeniyle işlemlerde gecikmeler yaşadı ve bitcoin fiyatının altı saat içinde 266 dolardan 76 dolara düşmesine neden oldu. Bitcoin fiyatı 10 Nisan’da 259 dolara yükseldi, ancak sonraki üç gün içinde %83 oranında düşerek 45 dolara geriledi.

15 Mayıs 2013 tarihinde ABD makamları Mt. Gox adlı kripto para borsasının, ABD’de para alış verişi yapan kurum olarak kayıtlı olmadığını keşfettikten sonra bu firmaya ait hesapları dondurdu. FBI, Ekim 2013’te, dark web sitesi Silk Road kurucusu Ross William Ulbricht’in tutuklanması sırasında yaklaşık 30.000 bitcoin’e el koydu. Bu bitcoinler, Birleşik Devletler Marshals Service tarafından açık arttırmayla sermaye yatırımcısı Tim Draper’a satıldı. Bitcoin’in fiyatı 19 Kasım’da 755$ ‘a yükseldi ve aynı gün %50 düştü. 30 Kasım 2013 tarihinde, uzun vadeli bir çöküşe başlamadan önce fiyat 1163$ ‘a ulaştı ve Ocak 2015’te %87 düşerek 152 $’a geriledi.

5 Aralık 2013 tarihinde Çin Halk Bankası, Çin finans kuruluşlarının bitcoin kullanmasını yasakladı. Duyurudan sonra bitcoin’in değeri düştü ve Baidu artık belirli hizmetler için bitcoin kabul etmemeye başladı. Çin’de herhangi bir sanal para birimi ile gerçek dünya malları satın almak 2009’dan beri yasaktır.

2014 yılında bitcoin fiyatı 770 dolardan başlayıp yıl içinde 314 dolara düştü. 30 Temmuz 2014’te Wikimedia Foundation bitcoin bağışlarını kabul etmeye başladı.

2015 yılında bitcoin fiyatı 314$ ‘dan başladı ve yıl içinde 434$’a yükseldi. 2016 yılında fiyat 1 Ocak 2017 itibariyle 998 dolara kadar yükseldi.

Yazılımın 0.10 sürümü 16 Şubat 2015’te duyuruldu. Programcılara ağdaki konsensüsü düzenleyen kurallara kolay erişim sağlayan bir konsensüs kütüphanesi tanıtıldı. 0.11.2 sürümünde geliştiriciler, işlemlerin gelecekte belirli bir zamana kadar harcanamaz hale getirilmesini sağlayan yeni bir özellik ekledi. Bitcoin Core 0.12.1, 15 Nisan 2016’da piyasaya sürüldü ve aynı anda birden çok yumuşak çatalın (soft fork) oluşmasını sağladı. 23 Ağustos 2016’da piyasaya sürülen Bitcoin Core 0.13.0’da yaklaşık 100 katılımcı çalıştı.

Temmuz 2016’da CheckSequenceVerify yumuşak çatalı etkinleştirildi.

Ekim 2016’da Bitcoin Core’un 0.13.1 sürümü, bitcoin blok boyutunu optimize etmeyi amaçlayan bir ölçeklendirme iyileştirmesi içeren Segwit yumuşak çatalını içeriyordu. Yama Nisan ayında tamamlandı. Bu sürümde, işlem ücretlerine aşağı doğru baskı yapmayı ve ağın maksimum işlem kapasitesini artırmayı amaçlayan Segregated Witness (SegWit) yer aldı. 0.13.1 sürümü, yayınlandığı tarihte bazı gecikmelere yol açan kapsamlı testlere ve araştırmalara tabii tutuldu. SegWit çeşitli işlem şekillendirilebilirliğini önlemeye de yarar.

2017-2019

15 Temmuz 2017’de, tartışmalı SegWit yazılım güncellenmesi onaylandı. Segwit’in Lightning Network’ü desteklemesi ve ölçeklenebilirliği artırması amaçlanmıştır. SegWit daha sonra 24 Ağustos 2017’de ağda etkinleştirildi. Bitcoin fiyatı, SegWit’in onayını izleyen haftada neredeyse %50 arttı. 14 Temmuz 2017’de 1835$ olan bitcoin fiyatı bir hafta içinde %52 artışla 2748$’dan işlem gördü. SegWit’in etkinleştirilmesinden memnun olmayan “büyük blok” destekçileri, 1 Ağustos 2017’de Bitcoin Cash çatalını oluşturdu.

Bitcoin fiyatı 2017’de 998$’dan başladı ve 17 Aralık 2017’de tüm zamanların en yüksek seviyesi 19.783$’ a ulaştıktan sonra 1 Ocak 2018’de 13.412$’a geriledi.

Çin, 1 Şubat 2018’de bitcoin ticaretini tamamen yasakladı. Bunun üzerine bitcoin fiyatı 5 Şubat 2018’de 9052$’dan 6914$’a düştü. Çin Yuan’ı ile bitcoin ticareti Eylül 2017’de %90 iken, Haziran 2018’de %1’den daha düşük seviyelere gelerek neredeyse sıfırlandı.

2018’in ilk yarısının geri kalanında, bitcoin’in fiyatı 11480$ ile 5848$ arasında dalgalandı. 1 Temmuz 2018’de bitcoin’in fiyatı 6343 dolardı. 1 Ocak 2019’da fiyatı tüm zamanların en yüksek seviyesinden bu yana %81 düşüşle 3747$ oldu.

Eylül 2018’de anonim biri veya birileri, Bitcoin Core, Bitcoin ABC ve Bitcoin Unlimited geliştiricilerine bitcoin ağındaki bir güvenlik açığını raporladı. Bitcoin geliştiricileri tarafından yapılan detaylı analiz gösterdi ki, bu açık bitcoin’in 21 milyon üretilme sınırını ihlal eden blokların oluşturulmasına izin veriyordu. Nihayetinde CVE-2018-17144 adlı yama ile bu sorun çözüldü.

Bitcoin fiyatı, Ocak 2018’de Coincheck, Haziran’da Coinrail ve Bithumb ve Temmuz’da Bancor dahil olmak üzere kripto para birimi borsalarından kaynaklanan birçok hack veya hırsızlıktan olumsuz etkilendi. 2018’in ilk altı ayında borsalardan 761 milyon dolarlık kripto paranın çalındığı raporlandı. Eylül 2019’da Kıtalararası Borsa, Bakkt adlı borsasında bitcoin vadeli işlemlerine başladı. Bakkt ayrıca, Aralık 2019’da Bitcoin opsiyonlarını başlatacağını duyurdu. Aralık 2019’da YouTube, bitcoin ve kripto para birimi videolarını kaldırdı, ancak daha sonra “yanlış yaptıklarını” ifade ederek içerikleri geri yükledi.

Şubat 2019’da Kanada kripto para borsası Quadriga Fintech Solutions yaklaşık 200 milyon dolarlık kayıp bildirdi. Haziran 2019’a kadar bitcoin fiyatı 13.000$’a yükseldi.

2020

13 Mart 2020’de bitcoin’in fiyatı 5000 dolar seviyelerine kadar indi. CoinMetrics ve Forbes’a göre, 11 Mart’ta, onları sadece otuz gün tutan sahipleri tarafından 281.000 bitcoin satıldı. Bu, bir yıl veya daha uzun süre uykuda olan 4131 bitcoin ile karşılaştırıldığında, o gündeki bitcoin volatilitesinin büyük çoğunluğunun son alıcılardan geldiğini gösteriyor. Mart 2020 COVID-19 pandemisi döneminde kripto para borsası Kraken’de yeni hesap açma oranı %83 arttı.

Tasarım

Birimler ve bölünebilirlik

Bitcoin sisteminin değer ölçüsü bitcoin’dir. Bitcoin’i temsil etmek için kullanılan semboller BTC ve XBT’dir. Unicode karakteri ₿’dir. Az miktardaki bitcoinler için alternatif olarak milibitcoin (mBTC) ve satoshi (sat) kullanılır. Bitcoin’in yaratıcısına hürmeten adlandırılan bir satoshi, bitcoin içindeki 0.00000001 bitcoin’i temsil eden en küçük miktardır, yani bir bitcoin’in yüz milyonda biridir. Bir milibitcoin, 0.001 bitcoine eşittir; bir bitcoinin binde biridir veya 100.000 satoshi’dir.

Blokzincir

Bitcoin blokzinciri, bitcoin işlemlerini kaydeden dağıtık defterdir. Her bir zincirin genesis bloğuna kadar bir önceki bloğun bir kriptografik özet fonksiyonunu (hash) içeren bir blok zinciri olarak uygulanır. Bitcoin yazılımını çalıştıran iletişim düğümleri ağı, blokzinciri ayakta tutar. Ödeme yapan X’in ödeme alan Z’ye Y bitcoin gönderdiği işlemler, hazır yazılım uygulamaları kullanılarak bu ağ üzerinde yayınlanır.

Ağ düğümleri işlemleri doğrulayabilir, bunları defter kaydına ekleyebilir ve daha sonra bu defter eklentilerini diğer düğümlere yayınlayabilir. Sahiplik zincirinin bağımsız olarak doğrulanmasını sağlamak için her ağ düğümü kendi blok zincirinin kopyasını saklar. Her 10 dakikada bir ortalama zaman aralıklarında, blok adı verilen yeni bir kabul edilen işlem grubu oluşturulur, blok zincirine eklenir ve merkezi gözetim gerektirmeden tüm düğümlere hızlı bir şekilde yayınlanır. Bu, bitcoin yazılımının belirli bir bitcoin’in ne zaman harcanacağını belirlemesine izin verir, bu da çift harcamaları (double spending) önlemek için gereklidir.

İşlemler

Bitcoin ağında işlemler (transactions), Forth benzeri bir komut dosyası dili kullanılarak tanımlanır. İşlemler bir veya daha fazla giriş (input) ve bir veya daha fazla çıkıştan (output) oluşur. Bir kullanıcı bitcoin gönderdiğinde, kullanıcı bitcoin’in gönderildiği adresi ve o adrese gönderilen bitcoin miktarını çıktı içinde belirler. Çift harcamayı önlemek için, her bir giriş blok zincirinde bir önceki harcanmamış çıktıyı referans almalıdır. Çoklu girişlerin kullanımı, bir nakit işleminde çoklu koinlerin kullanımına karşılık gelir. İşlemlerin birden fazla çıktısı olabileceğinden, kullanıcılar bir işlemde birden çok alıcıya bitcoin gönderebilir. Bir nakit işleminde olduğu gibi, girdilerin toplamı (ödeme için kullanılan paralar) planlanan ödeme toplamını aşabilir. Böyle bir durumda, para üstünü ödeme yapan kişiye geri döndüren ek bir çıktı kullanılır. İşlem çıktılarında hesaba katılmayan herhangi bir girdi satoshi’si işlem ücreti olur.

İşlem Ücretleri

İşlem ücretleri isteğe bağlı olmasına rağmen, madenciler daha yüksek ücret ödeyen işlemleri önceliklendirebilirler. Madenciler, ücret olarak ödenen mutlak para miktarını değil, depolama boyutlarına göre ödenen ücrete dayalı işlemleri seçebilirler. Bu ücretler genellikle bayt başına satoshi (sat/b) cinsinden ölçülür. İşlemlerin boyutu, işlemi oluşturmak için kullanılan girdi sayısına ve çıktı sayısına bağlıdır.

Sahiplik

Blokzincirde, bitcoinler bitcoin adreslerine kaydedilir. Bir bitcoin adresi oluşturmak, rastgele geçerli bir özel anahtar (private key) seçmek ve karşılık gelen bitcoin adresini hesaplamaktan başka bir şey gerektirmez. Bu hesaplama bir saniyede yapılabilir. Ancak, tersine, belirli bir bitcoin adresinin özel anahtarını bulmak pratik olarak mümkün değildir. Kullanıcılar, ilgili özel anahtarından ödün vermeden genel anahtarlarını (public key) başkalarına söyleyebilirler. Dahası, geçerli özel anahtarların sayısı o kadar çoktur ki, birisinin hali hazırda kullanımda olan ve içinde bitcoin olan bir anahtar çiftini hesaplaması pek olası değildir. Ortamda çok sayıda geçerli özel anahtarın bulunması, brute force ile özel bir anahtarı kırmayı olanaksız hale getirir. Bitcoinleri harcayabilmek için, sahibinin ilgili özel anahtarı bilmesi ve işlemi dijital olarak imzalaması gerekir. Ağ, genel anahtarı kullanarak imzayı doğrular; özel anahtar asla ifşa edilmez.

Özel anahtar kaybolursa, bitcoin ağı başka herhangi bir mülkiyet kanıtı tanımayacaktır; paralar kullanılamaz ve kayıp hale gelmiş olur. Örneğin, 2013 yılında bir kullanıcı özel anahtarını içeren bir sabit diski yanlışlıkla attığı zaman 7.5 milyon dolar değerinde 7500 bitcoin kaybettiğini iddia etti.

Tüm bitcoinlerin yaklaşık %20’sinin kaybolduğuna inanılmaktadır. Yani bu kayıp bitcoinlerin değerini Temmuz 2018 fiyatı üzerinden hesaplarsak yaklaşık 20 milyar dolarlık bitcoin kayıp demektir.

Bitcoinlerin güvenliğini sağlamak için özel anahtar gizli tutulmalıdır. Özel anahtar üçüncü bir tarafın eline geçerse, üçüncü taraf bunu ilişkili bitcoin’leri çalmak için kullanabilir. Aralık 2017 itibariyle, kripto para borsalarından yaklaşık 980.000 bitcoin çalındı.

Sahiplik dağılımı ile ilgili olarak, 16 Mart 2018 itibariyle, bitcoin cüzdanlarının %0,5’i, çıkarılan tüm bitcoinlerin %87’sine sahiptir.

Madencilik

Madencilik, bilgisayar işlem gücü kullanılarak yapılan bir kayıt tutma hizmetidir. Madenciler yeni yayınlanan işlemleri tekrar tekrar bloklara gruplayarak ağa yayınlarlar, bu bloklar alıcı düğümler tarafından doğrulanır. Böylece madenciler blok zincirini tutarlı, eksiksiz ve değiştirilemez durumda tutarlar. Her blok, önceki bloğun bir SHA-256 kriptografik özet fonksiyonunu içerir, böylece bir önceki blok ile bağlanmış olur ve blok zinciri oluşturur.

Yeni üretilen bir blokun, ağın geri kalanı tarafından kabul edilmesi için, iş kanıtı (PoW) gereklidir. Kullanılan sistem Adam Back’in 1997’de geliştirdiği anti-spam şeması Hashcash’e dayanmaktadır. PoW yani iş kanıtı, madencilerin nonce adı verilen bir sayıyı bulmasını gerektirir. Böylece blok içeriği nonce ile birlikte şifrelendiğinde elde edilen sonuç sayısal olarak ağın zorluk hedefinden daha küçük kalır. Bu kanıtı ağdaki herhangi bir düğümün doğrulaması kolaydır, ancak güvenli bir şifreleme için madencilerin ağın zorluk hedefine ulaşmadan önce birçok farklı nonce değeri denemesi gerekir (genellikle test edilen değerler sırayla artan doğal sayılardır: 0, 1, 2, 3 …).

Her 2016 blokta (blok başına yaklaşık 10 dakika dersek yaklaşık 14 gün), zorluk hedefi, yeni bloklar arasındaki ortalama süreyi on dakikada tutmak amacıyla ağın son performansına göre ayarlanır. Bu şekilde sistem, ağdaki toplam madencilik gücü miktarına otomatik olarak uyum sağlar. Örneğin 1 Mart 2014 ve 1 Mart 2015 arasında, madencilerin yeni bir blok oluşturmadan önce denemeleri gereken ortalama nonce sayısı 16 quintillion’dan 200 quintillion’a yükseldi.

Bitcoin ağına saldıran birinin, bir blokta yapacağı değişikliklerin ağ tarafından kabul edilebilmesi için o bloktan sonraki tüm blokları değiştirmesi gerektiğinden, iş kanıtı sistemi, blokları zincir şeklinde birleştirmesinin yanı sıra blokzincirin değişikliğe uğramasını son derece zorlaştırır. Sürekli yeni bloklar çıkarıldığı için, bir bloğu değiştirmenin zorluğu ve sonraki blokların sayısı zaman geçtikçe artar.

Arz

Yeni bir blok bulan başarılı madencinin, ağın geri kalanı tarafından yeni oluşturulan bitcoin ve işlem ücretleri ile kendilerini ödüllendirmesine izin verilir. 11 Mayıs 2020 itibariyle, blok başına ödül 6.25 bitcoin’dir, buna ayrıca işlem ücreti de eklenir. Ödülün alınabilmesi için, işleme koyulan ödemelere coinbase adı verilen özel bir işlem dahildir. Var olan tüm bitcoinler bu tür coinbase işlemlerinde yaratılmıştır. Bitcoin protokolü, bir blok çıkarma ödülünün her 210.000 blokta (yaklaşık dört yılda bir) yarıya indirileceğini belirtir. Sonunda, yani 2140 yılında ödül sıfıra inecek ve 21 milyon bitcoin sınırına ulaşılmış olunacak. O zaman geldiğinde kayıt tutma işlemi sadece işlem ücreti ile ödüllendirilecek.

Başka bir deyişle, Nakamoto, toplam bitcoin sayısının asla 21 milyonu geçemeyeceği yapay kıtlığa dayalı bir para politikası belirledi. Kabaca on dakikada bir yeni bitcoinler yaratılır ve bunların üretilme oranı, her biri sirkülasyonda olana kadar yaklaşık dört yılda bir yarı yarıya düşer.

Havuz Madenciliği

Hesaplama gücü, madencilik gelirlerindeki değişimi azaltmak için genellikle bir araya getirilir veya havuzda toplanır. Bireysel madencilik teçhizatları genellikle bir işlem bloğunu onaylamak ve ödeme almak için uzun süre beklemek zorundadır. Bir havuzda, her blok bulunduğunda tüm katılımcı madencilere ödeme yapılır. Bu ödeme, bir madencinin bu bloğu bulmasına yardımcı olmak için katkıda bulunduğu iş miktarına bağlıdır.

Cüzdanlar

Bir cüzdan, bitcoinleri işlemek için gerekli bilgileri saklar. Cüzdanlar genellikle bitcoinlerin saklanması veya depolanması için bir yer olarak tanımlansa da, sistemin doğası gereği bitcoinler blokzincirden ayrılmazlar. Bir cüzdan daha doğru bir şekilde ifade etmek gerekirse “bitcoinleriniz için dijital kimlik bilgilerinizi saklayan” ve bunlara erişmenize (ve harcamanıza) izin veren bir şey olarak tanımlanır. Bitcoin, bir genel (public key) ve bir özel (private key) olmak üzere iki kriptografik anahtarın oluşturulduğu asimetrik kriptografi kullanır. En temelde, bir cüzdan bu anahtarların bir koleksiyonudur.

Cüzdanlar full ve lightweight olmak üzere iki modda çalışır. Güvensizlik ve hesaplama gereksinimleri açısından ters bir ilişkiye sahiptirler.

  • Full clients adı verilen tam istemciler, blokzincirin tam bir kopyasını (Ocak 2018 itibariyle 150 GB’ın üzerinde) indirerek doğrudan işlemleri doğrular. Dış taraflara güven gerekmediği için, ağı kullanmanın en güvenli ve sağlıklı yolu budur. Tam istemciler, çıkarılan blokların geçerliliğini kontrol ederek ağ kurallarını ihlal eden veya değiştiren bir zincirde işlem yapmalarını önlerler. Boyutu ve karmaşıklığı nedeniyle, bütün bir blokzinciri indirmek ve doğrulamak her donanım için uygun değildir
  • Lightweight clients adı verilen hafif istemciler, tüm blok zincirinin yerel bir kopyasını indirmeye gerek duymadan bitcoin göndermek ve almak için tam istemcilere (full clients) danışır. Bu, hafif istemcilerin kurulumunu çok daha hızlı hale getirir ve akıllı telefonlar gibi düşük güçlü, düşük bant genişlikli cihazlarda kullanılmalarını sağlar. Bununla birlikte, hafif bir cüzdan kullanırken, kullanıcının sunucuya belirli bir dereceye kadar güvenmesi gerekir. Hafif istemciler en uzun blok zincirini takip eder  ancak geçerli olduğundan emin değildirler, madencilere güvenmeleri gerekir.

Online cüzdan adı verilen üçüncü taraf internet hizmetleri benzer işlevler sunar, ancak kullanımı daha kolay olabilir. Bu durumda, fonlara erişim için kullanılan kimlik bilgileri, kullanıcının donanımında değil online cüzdan sağlayıcısında saklanır. Sonuç olarak, kullanıcının online cüzdan sağlayıcısına tam bir güven duyması gerekir. Kötü amaçlı bir sağlayıcı veya sunucu güvenliğinin ihlali, emanet edilmiş bitcoin’lerin çalınmasına neden olabilir. Örneğin böyle bir güvenlik ihlali 2011 yılında Mt Gox borsası için gerçekleşti.

Fiziksel Cüzdanlar

Fiziksel cüzdanlar, bitcoinleri çevrimdışı harcamak için gerekli kimlik bilgilerini saklar ve özel anahtarın çıktısını almak gibi basit bir işlemle kağıt bir cüzdan elde edebilirsiniz. İnternet bağlantısı olmayan bir bilgisayarda oluşturulan bir anahtar çifti ile bir kağıt cüzdan oluşturulur; özel anahtar kağıda yazılır veya yazdırılır ve daha sonra bilgisayardan silinir. Daha sonra kağıt cüzdan daha sonra kullanılmak üzere güvenli bir yerde fiziksel olarak saklanabilir. Kağıt cüzdan kullanılarak saklanan bitcoinlerin soğuk depoda olduğu söylenir. Bu yüzden bu tür cüzdanlar soğuk cüzdan veya soğuk depo olarak da adlandırılabilir.

Örneğin Gemini Trust Co. borsasının kurucuları Cameron ve Tyler Winklevoss, kağıt cüzdanlarını parçalara ayırdıklarını ve ABD’de güvenli kasalara dağıtılmış zarflarda sakladıklarını bildirdiler. Bu sistem sayesinde, bir zarfın çalınması durumunda ne hırsız herhangi bir bitcoin çalabilir ne de gerçek sahipleri bitcoinlerine erişimde sorun yaşayabilir.

Uygulamalar

Sadece Bitcoin olarak ve bazen Satoshi istemcisi olarak adlandırılan ilk cüzdan programı, 2009 yılında Satoshi Nakamoto tarafından açık kaynaklı yazılım olarak piyasaya sürüldü. 0.5 sürümünde istemci, wxWidgets kullanıcı arabirimi araç setinden Qt’ye taşındı ve paketin tamamı Bitcoin-Qt olarak adlandırıldı. Sürüm 0.9’un yayınlanmasından sonra, yazılım paketi, kendisini altta yatan ağdan ayırmak için Bitcoin Core olarak yeniden adlandırıldı.

Çatallar

Bitcoin Core, bitcoin’in en yaygın bilinen uygulama veya istemcisidir. Bitcoin XT, Bitcoin Unlimited ve Parity Bitcoin gibi alternatif istemciler de (Bitcoin Core çatalları) mevcuttur.

1 Ağustos 2017’de, sert çatal (hard fork) nedeniyle Bitcoin Cash yaratıldı. Bitcoin Cash, daha büyük blok boyutu limitine sahiptir ve çatalın gerçekleştiği an itibariyle kendi blok zincirine sahiptir. 24 Ekim 2017’de başka bir sert çatal ile Bitcoin Gold meydana çıktı.

Adem-i Merkeziyetçilik

Bitcoin adem-i merkeziyetçi bir yapıdadır. Yani;

  • Bitcoin’in merkezi bir yönetimi yoktur.
  • Merkezi sunucular yoktur; bitcoin ağı eşler arasıdır.
  • Merkezi depolama yoktur; bitcoin defteri dağıtıktır.
  • Tüm işlemlerin kaydedildiği defter halka açıktır; herkes bilgisayarında saklayabilir.
  • Tek bir yönetici yoktur; defter, eşit derecede ayrıcalıklı madencilerden oluşan bir ağ tarafından yönetilir.
  • Herkes madenci olabilir.
  • Deftere yapılan eklemeler rekabet yoluyla sürdürülmektedir. Deftere yeni bir blok eklenene kadar, hangi madencinin bloğu oluşturacağı bilinmemektedir.
  • Bitcoinlerin çıkarılması herhangi bir merkezden gerçekleşmez. Bitcoinler yeni bir blok yaratmanın ödülü olarak çıkarılırlar.
  • Herhangi bir onay gerekmeden herkes yeni bir bitcoin adresi (bir banka hesabının bitcoin karşılığı) oluşturabilir.
  • Herkes herhangi bir onay almadan ağa işlem gönderebilir; ağ yalnızca işlemin doğruluğunu onaylar.

Merkezileşme Eğilimi

Araştırmacılar bir merkezileşme eğilimine dikkat çekiyor. Her ne kadar bitcoin doğrudan kullanıcıdan kullanıcıya gönderilebilse de, pratikte aracılar yaygın olarak kullanılmaktadır. Bitcoin madencileri, gelirlerinin varyansını en aza indirmek için büyük madencilik havuzlarına katılmaktalar. Ağdaki işlemler madenciler tarafından onaylandığından, ağın adem-i merkeziyetçi olabilmesi için, tek bir madencinin veya madencilik havuzunun, hash gücünün %51’i geçmemesi gerekir. Herhangi bir madencinin ya da madencilik havuzunun işlem gücünün tüm ağın işlem gücünün üzerinde olması, çift para harcamalarına, belirli işlemlerin doğrulanmasının önlenmesine ve diğer madencilerin gelir elde etmesinin önüne geçilmesine sebep olabilir. Örneğin 2013 itibariyle sadece altı madencilik havuzu, tüm bitcoin ağının hash gücünün %75’ini kontrol ediyordu. Yine benzer şekilde 2014 yılında madencilik havuzu Ghash.io %51 hash gücü elde etti ve bu da ağın güvenliği hakkında önemli tartışmalara yol açtı. Havuz gönüllü olarak hash gücünü %39,99 ile sınırladı ve diğer havuzların tüm ağın yararına sorumlu bir şekilde hareket etmesini istedi. 2017’de hash gücünün %70’ten fazlası ve işlemlerin %90’ı Çin’den yapılıyordu.

Araştırmacılara göre, ekosistemin diğer bölümleri de, özellikle istemci yazılımı, online cüzdanlar ve basitleştirilmiş ödeme doğrulama (SPV) istemcileri küçük bir grup tarafından yönetiliyor.

İlgili Haber:  Gavin Andresen

Gizlilik

Bitcoin gerçek dünya varlıklarına değil, bitcoin adreslerine bağlıdır. Bitcoin adreslerinin sahipleri açıkça tanımlanmamıştır, ancak blok zincirindeki tüm işlemler herkese açıktır. Ayrıca, işlemler “kullanım deyimleri” (örneğin, birden çok girdiden para harcayan işlemler, girdilerin ortak bir sahibi olabileceğini gösterir) ve belirli adreslerin sahipleri hakkında bilinen bilgilerle ortak işlem verilerini doğrulamak yoluyla kişiler ve şirketlerle ilişkilendirilebilir. Ayrıca, bitcoinlerin geleneksel para birimleri için alınıp satıldığı bitcoin borsaları, kanunen kişisel bilgi toplayabilirler. Finansal gizliliği artırmak için her işlem için yeni bir bitcoin adresi oluşturulabilir.

Ölçeklenebilirlik

Bitcoin blokzincirinde bloklar başlangıçta 32 megabayt ile sınırlıydı. Bir megabaytlık blok boyutu limiti 2010 yılında Satoshi Nakamoto tarafından getirildi. Bunun sonucunda bir megabaytlık blok boyutu limiti, işlem ücretlerinde artış, işlemlerin gecikmesi gibi sorunlar yarattı. Bitcoin ile ilgili kapsamlı kitapları bulunan Andreas Antonopoulos, ölçeklendirme ile ilgili en potansiyeli yüksek çözümlerden birinin Lightning Network olduğunu savunur ve LN’yi ikinci katman yönlendirme ağı olarak tanımlar.

İdeoloji

Satoshi Nakamoto, white paper adı verilen bitcoin teknik dökümanında şunu söyler: “Geleneksel para birimlerindeki temel sorun, çalışmasını sağlamak için ihtiyaç duyulan güvendir. Merkez bankasının paranın değerine müdahale etmeyeceğine herkesin güvenmesi gerekir, ancak fiat para birimlerinin tarihi, bu güvenin suistimal edildiği örneklerle doludur.

Avusturya Okulu

Avrupa Merkez Bankası’na göre Bitcoin sistemindeki “paranın merkezsiz yönetimi” konsepti teorik köklerini Avusturya Ekonomi Okulu’ndan alır. Buna örnek olarak da Friedrich Hayek’in 1976 yılında yazdığı “The Denationalization of Money” yani Türkçe adıyla “Paranın Uluslaşsızlaşması” eseri gösterilir. Hayek, kitabında, üretimde serbest piyasa ekonomisini savunurken, merkez bankalarının tekeline son vermek için paranın dağıtım ve yönetiminin de serbest piyasa tarafından yapılması gerektiğini söyler.

Anarşizm ve Liberteryenizm

The New York Times’a göre, özellikle liberterler ve anarşistler bitcoin fikrini sevdiler. Erken dönem bitcoin destekçileri bitcoin’i felsefik olarak desteklediklerini, paranın devlet yönetiminden alınması fikrini benimsediklerini söylerler. The Economist, bitcoin’i “nakit paranın online bir versiyonunu oluşturmak için tekno-anarşist bir proje, insanların kötü niyetli hükümetlerden veya bankalardan müdahale olasılığı olmadan işlem yapmaları için bir yol” olarak tanımlıyor. Ekonomist Paul Krugman, bitcoin gibi kripto para birimlerinin hükümet gücünün “paranoyak fantezilerine” dayanan “kült benzeri bir şey” olduğunu savunur.

Nigel Dodd, 2017 yılında yayınladığı “Bitcoin’in Sosyal Yaşamı” adlı makalesinde, bitcoin ideolojisinin özünün parayı hükümet kontrolünden kurtarmak olduğunu savunur. Dodd, Roger Ver, Jeff Berwick, Charlie Shrem, Andreas Antonopoulos, Gavin Wood, Trace Meyer ve “Bitcoin’in Bağımsızlık Bildirgesi”ni okuyan diğer bitcoin savunucularının yayınladığı YouTube videosunu referans gösterir. Bildirgede şu şekilde bir kripto anarşizm mesajının yer aldığından söz eder: “Bitcoin doğal olarak kurulu düzen karşıtı, sistem karşıtı ve devlet karşıtıdır. Bitcoin hükümetleri baltalıyor ve bitcoin temel olarak insancıl olduğu için kurumları alt üst ediyor.”

David Golumbia, bitcoin savunucularını etkileyen fikirlerin “Özgürlük Lobisi” ve “John Birch Derneği” ve onların Merkez Bankası karşıtı söylemleri gibi sağcı aşırı hareketlerden ya da daha yakın zamanda Ron Paul ve Çay Partisi tarzı liberterlikten kaynaklandığını söylüyor. Bitcoin’de “iyi bir yatırım” sahibi olan Steve Bannon, bitcoin’i “yıkıcı popülizm” olarak görüyor.

Türkiye’de Bitcoin Kullanımı

Mayıs 2020 tarihinde Paribu ve Akademetre işbirliğiyle Türkiye’de 12 ilde ve kent merkezlerinde “Kripto Para Bilinirlik ve Algı” araştırması yapıldı. Kripto para/bitcoini duyan 1000 kişiye ulaşıncaya kadar toplam 6253 kişi ile görüşüldü.

Bu araştırmaya göre;

  • Türkiye’de kripto para ile işlem yapanların oranı %0.7 bu da 82 milyonluk nüfus içinde yaklaşık 570.000 kişi demek.
  • Kripto para veya bitcoin kavramını duymayanların oranı %84.1. Yani Türkiye’de yaklaşık 69 milyon kişi ne bitcoin’i ne de kripto para kavramını duymamış.
  • Kripto paraların veya bitcoin’in nasıl üretildiğini bilenlerin oranı %3.2.
  • Kripto para/bitcoin ile işlem yapmaktan memnun kalanların oranı %72.7.
  • Z kuşağının tamamı bitcoin ile işlem yapmaktan memnun.
  • Kripto para/bitcoin ile işlem yaparken en çok memnun kalınan nokta işlem kolaylığı. En çok memnun kalınmayan nokta ise zor kullanım.
  • Kripto para/bitcoinin en dezavantajlı görülen noktası yaygın olarak kullanılmaması. Geleneksel paraya göre en avantajlı görülen noktaları ise zaman sınırlaması olmaması ve tek bir merkezden yönetilmemesi.
  • Kripto para/bitcoin ile işlem yapmayı güvenli bulanların oranı %34. Güvenilir bulmayanlar ise %35.3.
  • Kripto para/bitcoin ile işlem yapanların %45.3‘ünün eğitim seviyesi lise iken, %42‘sinin eğitim seviyesi üniversite.
  • Kripto para/bitcoin ile işlem yapanların %75.3‘ü ücretli çalışanlar. %10.7‘si ise kendi hesabına çalışan insanlar.
  • Kripto para/bitcoin ile işlem yapanların %50‘si sosyo ekonomik olarak orta sınıf iken, %45.7‘si üst sınıftan.
  • Kripto para/bitcoin ile işlem yapanların %78.7‘si erkeklerden oluşuyor, %21.3‘ü ise kadınlardan. Yani kripto para işlemi yapan her 5 kişiden biri kadın.
  • Kripto para/bitcoini yatırım amaçlı kullananların oranı %58.4 iken, al-sat yapanların oranı %57.7.
  • Türkiye’deki kullanıcıların en çok tercih ettiği kripto paralar sırayla: Bitcoin (%68), Ethereum (%14.7), Bitcoin Cash (%9.7), Chainlink (%7.7), IOTA (%4.3), Litecoin (%4).
  • Kripto para/bitcoin kullanımına iten en büyük motivasyon kaynağı %48.3 ile teknolojiye dayalı olması, %47 ile merak/ilgi çekmesi.
  • Kripto para/bitcoin ile işlem yapmayı bırakma sebeplerinin başında %31.4 ile yüksek kâr elde edememe geliyor. %30.7 ile sıkı takip gerektirmesi, %22.9 yüksek iniş ve çıkışlardan dolayı riskli görülmesi geliyor.
  • Kripto para/bitcoin ile işlem yapmada en çok etkili olan bilgi kaynağının başında %33.3 ile internet araştırması geliyor. Sosyal medyadan duyarak işlem yapanların oranı %17.7 iken, yakın çevresinden duyarak işlem yapanların oranı %11.

Bitcoin Ekonomisi

Bitcoin, eşler arası işlemlerde para birimi olarak kullanılmak üzere tasarlanmış dijital bir varlıktır. The Economist’te Ocak 2015’te yayınlanan makaleye göre, bitcoin’in bir para birimi olarak yararlı üç özelliği bulunuyor: “kazanması zor, arzı sınırlı ve doğrulanması kolay”. Bazı araştırmacılara göre, 2015 itibariyle, bitcoin bir para birimi olmaktan çok bir ödeme sistemi olarak işlev görüyor.

Ekonomistlere göre para şu üç amaca hizmet eder: değer deposu, takas aracı ve hesap birimi. Yine The Economist’e göre bitcoinin en iyi işlev gördüğü alan “takas aracı” olarak kullanılması. Yale ekonomisti Robert J. Shiller, bitcoin’in ürünlerin göreceli değerini ölçmek için bir hesap birimi olarak kullanılma potansiyeline sahip olduğunu, ancak “mevcut haliyle herhangi bir ekonomik sorunu gerçekten çözmediğini” belirtmiştir.

İşletmeler Tarafından Kabulü

Bitcoin işlemlerinin ezici çoğunluğu, tüccarlarla yapılan işlemlerde kullanılmaktan ziyade bir kripto para borsasında gerçekleşir. İşlemlerin blokzincir üzerinde yaklaşık 10 dakika gecikmeyle gerçekleşiyor oluşu, gündelik hayattaki alışveriş ortamında bitcoin kullanımını çok zorlaştırır. Bitcoin ödemelerini kabul eden satıcılar, kurlar arası dönüşümleri gerçekleştirmek için ödeme hizmeti sağlayıcılarını kullanırlar.

2016 yılında ABD’nin en büyük 500 şirketinden 5 tanesi bitcoin’i kullanıyordu. Ancak bu rakam 2018’de 3’e düştü. Bu düşüşün nedenleri arasında, bitcoin’in ölçeklenebilirlik sorunu, uzun işlem süreleri ve yüksek işlem ücretleri gösterilebilir.

Bloomberg’in yayınladığı rapora göre, en büyük 17 kripto ödeme hizmeti sağlayıcısı 2017’de 411 milyon dolarlık bir hacme sahipken, bu rakam 2018’de 69 milyon dolara düşmüştür. Bloomberg araştırmacısı Nicholas Weaver’e göre, bitcoin yüksek maliyetleri ve geri iadeleri işleyememesi nedeniyle gündelik hayattaki alışverişler için kullanılamaz. Ekonomist Kim Grauer’e göre, yüksek fiyat oynaklığı ve işlem ücretleri nedeniyle, bitcoin ile küçük alımlar yapmak pratik değildir. Bununla birlikte, bitcoin, Overstock.com gibi sitelerde büyük miktarda ürün satın almaya ve serbest çalışanlar için sınır ötesi ödemelerde kullanılmaya devam ediyor.

Finansal Kurumlar

Bitcoin kripto para borsalarından satın alınabilir.

Araştırmalara göre, uluslararası para transferi piyasasının devleri bankalar ve Western Union’un yüksek işlem ücretlerine rağmen, bitcoin’in bu alanda çok az bir kullanımı vardır.

2014 yılında Ulusal Avustralya Bankası, bitcoin ile bağları olan işletmelerin banka hesaplarını kapattı ve HSBC, bitcoin ile bağlantılı bir hedge fonuna hizmet vermeyi reddetti. Genel olarak Avustralya’daki bankaların herhangi bir kripto para ile ilişkisi olan hesapları kapattıkları raporlandı.

10 Aralık 2017’de Şikago Opsiyon Borsası, bitcoin vadeli işlemlerine başladı, ardından 17 Aralık 2017 tarihinde Şikago Ticaret Borsası bitcoin vadeli işlemlerine başladığını duyurdu.

Eylül 2019’da Venezuela Merkez Bankası, PDVSA’nın (Venezuela devlet petrol ve doğalgaz şirketi) talebi üzerine, merkez bankasının rezervlerinde bitcoin ve ether tutulabileceğini belirlemek için bazı testler yaptı. Talep, petrol şirketinin tedarikçilerine bitcoin veya ether üzerinden ödeme yapma motivasyonuyla doğdu.

Yatırım Aracı Olarak Kullanımı

Meşhur Winklevoss kardeşlerin yüklü miktarlarda bitcoin satın aldıkları bilinir. 2013 yılında, Washington Post o tarihte var olan tüm bitcoinlerin %1’ine Winklevoss kardeşlerin sahip olduğunu iddia etti.

Bir diğer yatırım yöntemi de bitcoin fonlarıdır. Yasal olarak düzenlenen ilk bitcoin fonu Temmuz 2014’te Jersey’de kuruldu ve Jersey Finansal Hizmetler Komisyonu tarafından onaylandı.

Forbes, bitcoin’i 2013’ün en iyi yatırımı olarak adlandırdı. 2014 yılında Bloomberg, bitcoin’i yılın en kötü yatırımlarından biri olarak seçti.

Bitinfocharts.com’a göre, 2017 yılında 1 milyon dolardan fazla bitcoin’e sahip 9.272 bitcoin cüzdanı vardı. Tek bir kişinin birden fazla bitcoin cüzdanı olabileceğinden, bitcoin milyonerlerinin kesin sayısı bilinmemektedir.

Risk Sermayesi

Katılımcıları arasında Peter Thiel’in de bulunduğu ve genellikle devrim niteliğindeki teknolojileri inşa eden şirketlere yatırım yapan San Francisco merkezli girişim sermayesi şirketi “Founders Fund” bitcoin ödeme sistemi BitPay’e 3 milyon dolar yatırım yaptı. 2012 yılında Adam Draper tarafından bitcoin odaklı bir girişim kuruldu. Adam Draper bu girişim için gerekli fonu 2013 yılında FBI’ın “Silk Road” sitesinde el koyduğu 30.000 bitcoin’i açık arttırmayla satın aldığı bilinen babası Tim Drapper’dan temin etti. Şirketin hedefi 2-3 yıl içinde toplamda 100 bitcoin girişimine %6 hisse karşılığında 10.000 ila 20.000$ arasında fon sağlamak.

Yatırımcılar ayrıca bitcoin madenciliğine de yatırım yapıyorlar. Paolo Tasca’nın 2015 yılında yaptığı bir araştırmaya göre, bitcoin girişimleri üç yılda neredeyse 1 milyar dolar yatırım topladı.

Fiyat ve Oynaklık

Bitcoin fiyatı, bazıları tarafından balon olarak adlandırılan döngülerden geçti. 2011 yılında, bitcoinin değeri hızla yaklaşık 0.30 dolardan 32 dolara yükseldi. 2012’nin ikinci yarısında bitcoin’in fiyatı yükselmeye başladı ve Nisan 2013’te 266 dolara kadar yükseldi ve sonrasında yaklaşık 50 dolara düştü. 29 Kasım 2013’te bitcoin fiyatı 1242 dolara ulaştı. 2014 yılında fiyat keskin bir şekilde düştü. Ağustos 2014 itibariyle bitcoin fiyatı 600 doların altındaydı.

Mark T. Williams’a göre, 30 Eylül 2014 itibariyle, bitcoin altından yedi kat, S&P 500’den sekiz kat ve ABD dolarından 18 kat daha fazla oynaklığa sahipti.

Yasal Durumu, Vergi ve Düzenlemeler

Bitcoin’in merkezi olmayan yapısı ve birçok ülkede bulunan online kripto para borsalarında alınıp satılması nedeniyle, devletler tarafından düzenlenmesi ve denetimi zor olmuştur. Bitcoin’in yasal statüsü ülkeden ülkeye önemli ölçüde değişir ve hala birçoğunda tanımsız veya sürekli değişmektedir. Bitcoin için geçerli olan düzenlemeler ve yasaklar muhtemelen diğer benzer kripto para birimi sistemlerine de uygulanır.

ABD Kongre Kütüphanesi’nde yazdığına göre, dokuz ülke ile kripto para birimlerinin ticareti konusunda “mutlak yasak” vardır: Cezayir, Bolivya, Mısır, Irak, Fas, Nepal, Pakistan, Vietnam ve Birleşik Arap Emirlikleri.

Bahreyn, Bangladeş, Çin, Kolombiya, Dominik Cumhuriyeti, Endonezya, İran, Kuveyt, Lesoto, Litvanya, Makao, Umman, Katar, Suudi Arabistan ve Tayvan gibi 15 ülkede de “örtülü yasak” uygulanmaktadır.

Yasal Uyarılar

ABD Emtia Vadeli İşlemler Komisyonu, bitcoin ve ilgili yatırımlar için dört “Müşteri Tavsiyesi” yayınladı. Bu uyarıda, herhangi bir kripto para birimi ile işlem yapmanın genellikle spekülatif olduğu ve hacklenme ile sahtekarlık risklerinin bulunduğu vurgulandı. Mayıs 2014’te ABD Menkul Kıymetler ve Borsa Komisyonu, bitcoin içeren yatırımların yüksek sahtekarlık oranları içerebileceği konusunda yatırımcıları uyardı. Daha önce yapılan bir yatırımcı uyarısı da, bitcoin’in Ponzi şemalarında kullanımı konusundaydı.

Avrupa Bankacılık Kurulu, 2013 yılında herhangi bir bitcoin düzenlemesinin olmaması, borsaların hacklenme ihtimali, bitcoin fiyatının oynaklığı ve genel sahtekarlık üzerine genel bir bir uyarı yayınladı. FINRA ve Kuzey Amerika Menkul Kıymetler Yöneticileri Birliği de bitcoin hakkında yatırımcı uyarıları yayınladılar.

Fiyat Manipülasyonu

ABD’de Mayıs 2018’de bitcoin yatırımcılarına yönelik resmi bir soruşturma başlatıldı. ABD Adalet Bakanlığı, kimlik sahtekarlığı ve kara para aklama ticareti de dahil olmak üzere bir soruşturma başlattı.

ABD federal soruşturması, vadeli işlemlerin sona erme tarihleri ​​sırasında olası manipülasyon endişeleriyle başlatıldı. CME bitcoin vadeli işlemlerinin nihai uzlaşma fiyatı, Bitstamp, Coinbase, itBit ve Kraken borsalarındaki fiyatlar üzerinden belirlenir. Ocak 2018’deki ilk teslimat tarihinden sonra, CME bu dört kripto para borsasından kapsamlı ayrıntılı ticaret bilgisi talep etti, ancak borsaların bazıları bunu vermeyi reddetti ve daha sonra sadece sınırlı veri sağladı. Emtia Vadeli İşlemler Ticaret Komisyonu daha sonra borsalardaki bu verileri mahkeme kararıyla alabildi.

Kuzey Amerika Menkul Kıymetler Yöneticileri Birliği aracılığıyla koordine edilen eyalet ve il menkul kıymet düzenleyicileri, 40 ülkede “bitcoin dolandırıcılığı” ve ICO’ları araştırıyor.

Parasal Ekonomi Dergisi’nde (Journal of Monetary Economics) yayınlanan akademik araştırmalar, fiyat manipülasyonunun Mt Gox borsasından bitcoin hırsızlığı sırasında meydana geldiği ve pazarın manipülasyona karşı savunmasız kaldığı sonucuna vardı. Bitcoin içeren saldırı, dolandırıcılık ve hacklenme olaylarının geçmişi en az 2011 yılına dayanıyor.

John M. Griffin ve Amin Shams tarafından 2018’de yapılan araştırma, Tether kripto para birimindeki miktar artışları ile ilişkili ticaretin ve Bitfinex borsasındaki ilişkili ticaretin, 2017’nin sonlarında bitcoin fiyat artışının yaklaşık yarısını oluşturduğunu gösteriyor.

Hem Bitfinex hem de Tether’in CEO’su JL van der Velde, fiyat manipülasyonu iddialarını reddetti.

Eleştiriler

Uluslararası Ödemeler Bankası, 2018 yıllık raporlarının bir bölümünde çeşitli bitcoin eleştirilerini özetlemiştir. Eleştiriler arasında bitcoin fiyatındaki istikrarsızlık, yüksek enerji tüketimi, yüksek ve değişken işlem maliyetleri, kripto para birimi borsalarındaki zayıf güvenlik, hacklenme ve sahtekarlıklar, yumuşak veya sert çatallar karşısında değerini kaybedebilme ihtimali ve madencilerin etkisi yer alıyor.

The Economist bu eleştirileri haksız olarak tanımlar, çünkü bitcoin hakkında oluşturulan bu karanlık imajın kullanıcıları blok zinciri teknolojisinin yeteneklerini gözden kaçırmaya itebilir.

Spekülatif Balon İddiası

Robert Shiller, Joseph Stiglitz ve Richard Thaler dahil olmak üzere Ekonomi alanında en az sekiz Nobel Ödülü almış kişi tarafından Bitcoin, diğer kripto para birimleri ile birlikte, ekonomik bir balon olarak tanımlandı. Keynesyen ekonomist Paul Krugman, Bitcoin’i “liberter ideolojinin bir kozası içinde tekno-mistisizm içine sarılmış bir balon” olarak nitelendirdi. New York Üniversitesi’nden profesör Nouriel Roubini, Bitcoin’i “tüm balonların anası” olarak nitelendirdi. Şikago Üniversitesi ekonomisti James Heckman bitcoin’i 17. yüzyıldaki lale çılgınlığıyla eş tutmuştur.

Alan Greenspan ve George Soros bitcoin’e “balon” adını verdiler. Warren Buffett ise bitcoin’e “serap” adını verdi.

Enerji Tüketimi

Bitcoin, madencilikte tüketilen elektrik miktarı nedeniyle eleştirilir. The Economist, 2015 itibariyle, tüm madenciler modern tesisler kullansa bile, toplam elektrik tüketiminin 166.7 megawatt (yılda 1.46 terawatt-saat) olacağını tahmin etti. 2017 sonunda, küresel bitcoin madenciliği faaliyetinin bir ila dört gigawatt elektrik tükettiği tahmin edildi. Temmuz 2019’da BBC, bitcoin’in yaklaşık 7 gigawatt enerji tükettiğini ve bunun, küresel toplamın %0.2’sine veya İsviçre’nin toplam enerji tüketimine eşdeğer olduğunu bildirdi.

Politico’ya göre, bitcoin’in toplam tüketim seviyelerinin üst düzey tahminleri bile küresel bankacılık sektörü tarafından tüketilen toplam gücün sadece %6’sına denk geliyor ve bitcoin’in tüketim seviyeleri bugünün seviyelerinden 100 kat artsa bile, bitcoin’in tüketimi hala küresel güç tüketiminin yaklaşık %2’sini oluşturur.

Maliyetleri düşürmek için, bitcoin madencileri, jeotermal enerjinin ucuz olduğu İzlanda gibi soğuk yerlerde madenlerini kurmaya başladılar. Bitcoin madencilerinin elektrik maliyetlerini azaltmak için Tibet, Quebec, Washington ve Avusturya’da hidroelektrik enerji kullandığı biliniyor. Cambridge Üniversitesi’nde yapılan bir araştırmaya göre, bitcoin madenciliğinin çoğu, elektriğin hükümet tarafından sübvanse edildiği Çin’de yapılmaktadır.

Karbon Ayak İzi

Bitcoin’in çevresel etkisiyle ilgili endişeler, bitcoin’in enerji tüketimini karbon emisyonlarıyla ilişkilendirir. Enerji tüketimini karbon emisyonuna çevirmenin zorluğu, kullanılan elektriği incelemek için madencilerin lokalizasyonunu engelleyen bitcoin’in merkezi olmayan doğasında yatmaktadır. Bitcoin’in karbon ayak izini analiz eden son çalışmaların sonuçları değişkenlik göstermektedir.

2018’de Nature Climate Change adlı dergide yayınlanan bir araştırma, bitcoin’in “küresel ısınmayı otuz yıldan kısa bir süre içinde 2°C üzerinde arttıracak yeterli CO2 emisyonu üretebileceğini” iddia ediyor. Ancak, bu araştırmanın temelinde yatan senaryoların yetersiz olduğu ve bunun da çok fazla tahmini veriye neden olduğu yönünde güçlü eleştiriler vardır.

2019 yılında Joule ve American Chemical Society’de yayınlanan araştırmalara göre, bitcoin’in yıllık enerji tüketimi, Ürdün ve Sri Lanka veya Kansas City gibi ülke ve eyaletlerin emisyon seviyesiyle eşit seviyededir. Uluslararası Enerji Ajansı, bitcoin’in yıllık karbon emisyonunun 10 ila 20 Mt CO2 aralığında olduğunu tahmin ediyor.

Ponzi Şema veya Saadet Zinciri Endişeleri

Gazeteciler, ekonomistler, yatırımcılar ve Estonya merkez bankası, bitcoinin bir Ponzi şeması olduğuna dair endişelerini dile getirdi. Nisan 2013’te, Şikago Üniversitesi’nde bir hukuk profesörü olan Eric Posner, “gerçek bir Ponzi veya saadet zincirinde sahtekarlık yapıldığını; bitcoinin ise tam tersine, daha çok kolektif bir sanrı gibi göründüğünü” belirtti. Dünya Bankası’nın Temmuz 2014 tarihli bir raporu, bitcoinin kasıtlı bir Ponzi şeması olmadığı sonucuna vardı. Haziran 2014’te İsviçre Federal Konseyi, bitcoinin bir piramit şeması olabileceği yönündeki endişeleri inceledi; “Bitcoin’de, diğer saadet zincirlerinde görülen tipik kazanç vaatleri olmadığından, bitcoinin bir piramit şeması olduğu var sayılamaz.”

Güvenlik Sorunları

Bitcoin, kimlik avı, dolandırıcılık ve hackleme yoluyla hırsızlık gibi mevcut geleneksel bankacılığın da karşı karşıya kaldığı güvenlik sorunlarıyla yüz yüzedir. Aralık 2017 itibariyle, kripto para borsalarından yaklaşık 980.000 bitcoin çalındığı raporlandı.

Yasadışı işlemlerde kullanım

Nasıl geleneksel para yasadışı işlemlerde kullanılıyorsa, bitcoin de benzer şekilde yasadışı işlemlerde kullanılabiliyor.

Bitcoin, ilk olarak Silk Road adlı site üzerinde yasadışı ticaret için kullanımı nedeniyle kötü bir ün kazandı. ABD Senatosu Kasım 2013’te sanal para birimleri hakkında bir duruşma düzenledi. ABD hükümeti, 2016 ABD seçimlerine Rusya’nın müdahalesiyle ilgili ödemeleri kolaylaştırmak için bitcoinin kullanıldığını iddia etti.

Birkaç haber kuruluşu, bitcoinlerin popülaritesinin, onları yasadışı mal satın almak için kullanma yeteneğine bağlı olduğunu iddia etti. Nobel ödüllü ekonomist Joseph Stiglitz, bitcoinin anonimliğinin kara para aklamayı ve diğer suçları teşvik ettiğini söylüyor.

2014 yılında, Kentucky Üniversitesi’ndeki araştırmacılar, “bilgisayar programlama meraklılarının ve yasadışı faaliyet yürütenlerin bitcoin’e daha çok ilgi duyduğunu” belirten bir rapor yayınladılar.

Avustralyalı araştırmacılar, Nisan 2017 itibarıyla tüm bitcoin kullanıcılarının %25’inin ve tüm bitcoin işlemlerinin %44’ünün yasadışı işlerle ilişkili olduğunu tahmin ediyor. Bu dönemde bitcoini yasadışı işler için kulladığı tahmin edilen 24 milyon kullanıcı oldu ve bu kişiler 8 milyar dolarlık bitcoin’i ellerinde tuttular ve 72 milyon dolar değerinde 36 milyon işlem yaptılar.

Diğer Düşünceler

Şikago Federal Rezerv Bankası Kıdemli Ekonomisti François R. Velde, bitcoini “dijital para yaratma sorununa zarif bir çözüm” olarak nitelendirdi.

St. Louis Federal Rezerv Bankası Başkan Yardımcısı David Andolfatto, bitcoinin Federal Rezerv Sistemi ve diğer merkez bankaları için bir tehdit olduğunu belirtti.

PayPal Başkanı David A. Marcus, bitcoin için “varlıkları saklamak için harika bir yer” ifadesinde bulundu.

Bitcoin Yazılımı

Bitcoin Core, bitcoin düğümü (bitcoin ağını oluşturan set) olarak hizmet veren ve ödemeleri tam olarak doğrulayan bir bitcoin cüzdanı sağlayan ücretsiz ve açık kaynaklı bir yazılımdır. Bitcoin’in referans uygulaması olarak kabul edilir. Başlangıçta yazılım, Satoshi Nakamoto tarafından “Bitcoin” adı altında yayınlandı ve daha sonra bitcoin ağından ayırt edilebilmesi için “Bitcoin Core” olarak yeniden adlandırıldı. Satoshi istemcisi olarak da bilinir.

“MIT Dijital Para Birimi İnsiyatifi” Bitcoin Core geliştirmelerine maddi anlamda destek olmaktadır. Bitcoin Core projesi aynı zamanda libsecp256k1 adlı kriptografi kütüphanesinin de bakım ve desteğini vermektedir.

Özellikler

Bitcoin Core bir işlem doğrulama motoru içerir ve bitcoin ağına tam bir düğüm (full node) olarak bağlanır. Ayrıca, varsayılan olarak, para transfer etmek için kullanılabilecek bir kripto para cüzdanı da sunar. Bu cüzdan, bitcoinlerin gönderilmesine ve alınmasına izin verir. Bitcoin alım veya satımında kullanılmaz. Kullanıcıların ödeme almak için QR kodları oluşturmalarını sağlar.

Yazılım, gelmiş geçmiş tüm bitcoin işlemlerini içeren tüm blok zincirini doğrular. Ocak 2019 itibariyle 235 GB’dan daha büyük bir boyuta ulaşan bu dağıtık defter, istemcinin tam katılımı gerçekleşmeden önce indirilmeli veya senkronize edilmelidir. “Pruning mode” adı verilen yalın modda çalıştırmak mümkün olduğu için tüm blok zincirin indirilmesine gerek yoktur. Bitcoind adı verilen JSON-RPC arabirimine sahip komut satırı tabanlı bir arka plan programı, Bitcoin Core ile birlikte gelir. Ayrıca, herhangi bir değeri olmayan test bitcoinlerinin kullanıldığı alternatif bir blockchain kullanarak bitcoin ana ağını taklit eden küresel bir test ortamı olan testnet’e erişim sağlar. Regtest veya Regresyon Test Modu, yerel test ortamı olarak kullanılan özel bir blockchain oluşturur. Son olarak, kullanıcıların bitcoind’e RPC komutları göndermelerine izin veren basit bir program olan bitcoin-cli da içerir.

İstemciye sabit olarak kodlanmış olan kontrol noktaları (checkpoints) zinciri senkronize eden düğümlere (node) karşı DDoS saldırılarını önlemek için kullanılır. Bu nedenle kontrol noktaları sadece birkaç yıl öncesinde kullanılıyordu. Satoshi Nakamoto, 2010 yılında bir megabayt blok limiti ekledi. Bu, maksimum ağ kapasitesini saniyede yaklaşık üç işlemle sınırlandırdı. O zamandan beri, ağ kapasitesi hem blok boyutunun artmasıyla hem de cüzdan davranışı geliştirilmesiyle iyileşme gösterdi. Kullanıcılara bitcoin hakkında önemli haberleri bildirmek için Satoshi Nakamoto tarafından bir ağ uyarı sistemi dahil edildi. Kasım 2016’da bu sistem emekli oldu. Bitcoin ile ilgili haberler artık yaygın bir şekilde yayıldığı için artık bu sistemin kullanımına gerek kalmadı.

Bitcoin Core, işlemleri tanımlayabilen ve parametreleri belirleyebilen Forth programlama dilinden esinlenen bir komut dosyası dili içerir. ScriptPubKey, gelecekteki bir dizi koşula bağlı olarak işlemleri “kilitlemek” için kullanılır. scriptSig bu koşulları karşılamak veya bir işlemin “kilidini açmak” için kullanılır. Veriler üzerindeki işlemler çeşitli OP_Codes (operasyonel kodlar) tarafından gerçekleştirilir.

Gelişimi

Bitcoin Core’un baş geliştiricisi, Wladimir J. van der Laan‘dır. Gavin Andresen, yazılım istemcisinin eski lider geliştiricisiydi. Andresen, Bitcoin teknolojisinin stratejik gelişimi üzerinde çalışmak için lider geliştirici rolünü bıraktı. 2015 yılında Bitcoin Core, blok boyutunu artırmak isteyen rakip bir istemci olan Bitcoin XT ile olan anlaşmazlığın merkezinde yer aldı. Bir düzineden fazla farklı şirket ve endüstri grubu Bitcoin Core’un gelişimine fon sağlamaktadır.

Popüler Kültürde Bitcoin

Edebiyat

Charles Stross’un 2013 bilim kurgu romanı Neptune’s Brood’da evrensel yıldızlar arası ödeme sistemi “bitcoin” olarak bilinir ve kriptografi kullanarak çalışır. Yazar daha sonra, referansı romanına kasıtlı olarak eklediğini söyleyerek “Kitabı 2011 yılında yazdım. Bitcoin o zamanlar bilinmiyordu ve belirsizdi ve yıldızlar arası bir para birimini isimlendirmek için iyi bir seçimdi” şeklinde konuştu.

Film

2014 yapımı The Rise and Rise of Bitcoin (Bitcoin’in Yükselişi ve Yükselişi) adlı belgesel, bitcoin kullanan insanlarla röportaj yaparak kullanımının ardındaki motivasyonların çeşitliliğini tasvir eder. Bunlar arasında bir bilgisayar programcısı ve bir ilaç satıcısı bulunur. Banking on Bitcoin adlı 2016 yapımı belgesel, bitcoinin başlangıcına ve arkasındaki fikirlere bir giriş niteliğindedir.

Akademi

Eylül 2015’te hakemli akademik dergi Ledger’in kurulduğu açıklandı. Bu akademik dergi kripto para birimleri ve ilgili teknolojilerin çalışmalarını inceler ve Pittsburgh Üniversitesi tarafından yayınlanır. Dergi, yazarlarını gönderdikleri makalelerin bir hash’ini dijital olarak imzalamaya teşvik eder, bu da daha sonra bitcoin blok zincirine zaman damgası ile eklenir. Yazarlardan ayrıca makalelerinin ilk sayfasına kişisel bir bitcoin adresi eklemeleri istenir.

Facebook Yorumları

CEVAP VER

Please enter your comment!
Please enter your name here