Dijital euro raporu, Merkez Bankası Dijital Para Birimi (CBDC) üzerine çalışmalar yapıldığını göstermek için hayata geçirilmiş bir başka çaba olarak değerlendirilebilir. CBDC’yi daha önce reddetmiş olan birçok merkez bankası da söz konusu stratejilerini yeniden tartışmaya açıyor. Amaçları ise en azından konu ile ilgili araştırma ve çalışma grupları oluşturduklarını kanıtlamak veya CBDC içermeyen mevcut yol haritalarını gerekçelendirmek olarak gün yüzüne çıkıyor.

Günümüzde, merkez bankaları dijital stratejilerini yeniden değerlendirmek zorunda kalıyor. Bunun nedenleri arasında ise Çin CBDC’nin ileri aşaması olarak ortaya çıkan DCEP; benzersiz ağı ile Libra stablecoin’in yakın zaman içinde piyasaya sürülmesi ve ödeme alışkanlıklarının nakitten hızla uzaklaşması yer alıyor. Bu tür alternatif ve rekabetçi ödeme sistemlerinin yükselişi, para politikası aktarımını da gittikçe zorlaştırıyor. Piyasanın daha küçük aktörleri için, finansal kapsayıcılığa odaklanmak ve daha büyük ekonomilerde sıçrama şansı yaratmak, CBDC’ler üzerinde çalışma yürütmenin ek motivasyonları olarak belirtilebilir.

Avrupa projesine yönelik zorluklar ise ekonomik koşulların Avrupa’nın tüm bölgelerinde homojen olmaması, bazı orta Avrupa ülkelerindeki mevcut kuralların zorlayıcılığı, üretkenliğe yönelik kültürel ve tutucu alışkanlıklar, avro bölgesi sınır kontrolleri için farklı sorumlulukların tanımlanmış olması gibi çeşitli faktörlerden kaynaklanıyor. Dijital euronun, euro kullanılan ülkelerdeki dijital ödeme sistemlerinin birleştirilmesine katkıda bulunması ve yabancı ödeme sistemlerinin tam hakimiyetini kırması bekleniyor.

En Çok Kullanılan İkinci Para Birimi: Euro

Euro, dünyada en çok kullanılan ikinci para birimi olarak dikkat çekiyor. Dijital bir avronun piyasaya sürülmesi ise euro sisteminin çok daha ötesinde çeşitli etkiler yaratacaktır.

Tüm Avrupa vatandaşlarına sunulan ve nakitin dijital eşdeğeri olarak tanımlanan acil ve risksiz bir ödeme sisteminin sağlanması, perakende dijital Euro’nun yaratılması için en önemli motivasyon olarak görülebilir. Dijital euronun toptan satışı ise ürünün ilk adımı anlamında en doğal yöntem olabilir. Toptan CBDC, ödeme yapan bankalar ve daha büyük ticari aktörler tarafından kullanılacaktır. Eurosystem, toptan ödemeler için “Target” adında tamamen dijital bir ödeme sistemine sahip olsa da; dijital avronun ortaya çıkışı, bu sistemle ortaya çıkan çeşitli kilit noktaları keşfedebilir ve onun yerini alabilir. Merkezi olmayan bir yapının faydaları, yalnızca dijital euronun merkezi olmayan bir sistemde uygulanması halinde elde edilecektir. Bu şekilde, bankalar arasındaki ödemeler merkez bankasının müdahalesi olmadan gerçekleşebilir.

İlgili Haber:  Avrupa Merkez Bankası Başkanı'na Göre Dijital Euro Kripto Paralara Alternatif Olabilir

Dijital euro, birleşmenin bir simgesi olarak görülecek ve Avrupa ekonomilerini daha da bütünleştirecektir. Bu anlamda AB’nin dijital yarışta geride kaldığı herkes tarafından bilinen bir sorun olsa da dijital euro bu açığı önemli ölçüde kapatabilir. Dijital euro sistemi, avroyu yasal ödeme sistemi olarak kabul etmeyen AB ülkelerine uygulanamaz. 27 üye ülkeden yalnızca 19’u bunu yapmış görünüyor. Bu ülkelerin ulusal merkez bankalarının euro ihracı ise ECB tarafından kontrol ediliyor.

Dijital Euro Tasarımındaki İlkeler

Çalışmada, dijital avronun tasarımı kapsamında birkaç ilke belirtiliyor. Birincisi, dijital euro da neticede bir euro çeşidi olacaktır ve bu nedenle euro’nun diğer biçimleriyle aynı seviyede tamamen dönüştürülebilir yapıda üretilecektir. Bu; banknotlar, rezervler ve banka mevduatları ile tam değiştirilebilirlik anlamına gelir. İkinci olarak, dijital euro, Eurosystem’in düşük riskli merkez bankası parası olmalıdır. Üçüncüsü, euro bölgesi genelinde kolay bir biçimde erişilebilir olmalıdır. Dördüncüsü, piyasa açısından tarafsız olmalıdır. Beşincisi ise, vatandaşlar ve kullanıcılar tarafından güvenilir olmalıdır.

55 sayfa uzunluğundaki raporda söz konusu ilkeler detaylı olarak açıklanmış ve iyi bir argüman zeminin oluşması sağlanmıştır. Ek 1 bölümünde ise bu detaylı anlatım ve belirtilen gereksinimler başarılı bir şekilde özetlenmiştir.

Rapor, dijital avronun yasal altyapısının Avrupa Birliği’nin İşleyişine İlişkin Antlaşma (TFEU) Madde 128 (1)’e dayanması gerektiğini savunmaktadır: Bu madde ise, ECB’ye banknotların ihraç edilmesine dair yasal olarak yetki hakkı verilmesi sürecini kapsamaktadır. Her ne kadar Dijital euro olarak adlandırılsa da, bu para birimi, euro banknotundan uzaklaştığı takdirde yasallığı kapsayacak yeni bir kuralın yürürlüğe konması gerekebilir.

Temel ilkeler, ECB’nin bir yükümlülüğü olmayacağı için, bankaların rezervleriyle desteklenen dijital euro ihracına dayanan sentetik CBDC yapısını hariç tutar. Ücret veya faiz konusunda, nakit sıfır alt sınıra (ZLB) sahip olduğundan, dijital avronun da bir ZLB’ye sahip olması istenir. Eurosystem şu anda negatif faiz oranı politikası uyguladığından, yatırım amaçlı dijital euro’ya geçiş yaşanabilir. Dijital euro, kullanıcı tarafından kontrol edilen bir cihazda tutulduğundan ve programlanabilir para olduğundan, kademeli bir sistem uygulanması mümkündür: Örneğin 3000 Euro’luk bir holding ZLB’ye tabi olabilirken, daha büyük bir holding negatif faize tabi olacaktır.

İlgili Haber:  Merkez Bankası Dijital Paraları (CBDC), Bitcoin'i Tehdit Edebilir

Nakit paraya kıyasla ortaya çıkan diğer iki gereksinim ise gizlilik ve çevrimdışı kullanımdır. Her ne kadar “mahremiyet” bu raporda en önemli ihtiyaç olarak belirtilmese de; bir dijital cüzdanda uygulanan gizlilik sistemi de kademeli bir şekilde ele alınabilir.

Daha büyük bir sorun ise sistemin siber saldırıya ve yazılımdaki diğer dijital müdahalelere karşı savunma gücüdür. Bu tür olaylar büyük bir hızla yaşanabilir ve kullanıcıların önemli ölçüde güven kaybı yaşamasına neden olabilir.

Söz konusu rapor, ECB’nin dijital bir euro projesi başlatıp başlatmayacağını ve uygulanabilir bir ürün oluşturup oluşturamayacağını değerlendirmek için 2021 yılı ortasına dek önemli bir danışma süreci başlatmış oluyor. ECB bu süreçte çeşitli testler yapılmasını gerekli kılsa da henüz bir laboratuvar veya sanal alan oluşturmak adına uygulanan somut adımlara rastlanmıyor.

Facebook Yorumları

Bir Cevap Yazın